Şarğ
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58-b. — ziyouz.com
Şarğ — Buxoro vohasidagi tarixiy qişloqlardan biri. Zarafşon daryosidan çiqarilgan Rudi Somjan (Somjan anhori; Haromkom daryosi) böyida — Iskajkat qişloği röparasida joylaşgan. Bu ikki qişloq örtasidan oqib ötuvçi daryo ustida katta köprik bölgan.
Narşaxiyning yozişiça, bu qişloqda qadimiy vaqtlarda har yili qişning örtasida 10 kunlik bozor bölib, kişilar unga uzoq viloyatlardan kelib savdo qilişgan. Bu joyning özidan şinni bilan tayyorlangan mağizli holva, tuzlangan baliq va yangi baliq, yoğoç, qöy va qoraköl terilaridan tikilgan pöstinlar sotuvga çiqarilgan, ilk örta asrlarda bu yerda tayyorlangan mis va böz uzoqlarga olib ketilgan. Ismoil Somoniy bu qişloqni barça yersuvlari va daraxtlari bilan sotib olib, Buxoro şahridagi Samarqand darvozasida bino etgan rabotga vaqf mulki qilib bergan. Qoraxoniylardan Arslonxon Muhammad ibn Sulaymon 12-asr boşlarida Ş.da katta Jome' masjidi va Iskajkat qişloğida rabot qurdirgan. Bu qişloqda katta bir köhandiz (qal'a) ham bölgan.
Sam'oniyning yozişiça, Ş. qişloği Buxorodan 4 farsax uzoqlikda bölib, bu yerdan örta asrlarda köplab islom ulamolari va mudarrislar, jumladan, Imom Abu Bakr Muhammad ibn Ibrohim aş-Şarğiy, Abu Hakim Şaddod ibn Said aş-Şarğiy, Abu Solih Şuayb ibn Lays aş-Şarğiy al-Koğaziy (? — 886), Abul Hasan Ali ibn Hasan aş-Şarğiy (? — 936), Abu Usmon Said ibn Sulaymon ibn Dovud aş-Şarğiy (? — 913) yetişib çiqqan.
Manbalar: Narşaxiy, Buxoro tarixi, T., 1996; Abdulkarim as-Sam'oniy, Nasabnoma (Al-Ansob), Buxoro, 2003.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРҒ — Бухоро воҳасидаги тарихий қишлоқлардан бири. Зарафшон дарёсидан чиқарилган Руди Сомжан (Сомжан анҳори; Ҳаромком дарёси) бўйида — Искажкат қишлоғи рўпарасида жойлашган. Бу икки қишлоқ ўртасидан оқиб ўтувчи дарё устида катта кўприк бўлган.
Наршахийнинг ёзишича, бу қишлоқда қадимий вақтларда ҳар йили қишнинг ўртасида 10 кунлик бозор бўлиб, кишилар унга узоқ вилоятлардан келиб савдо қилишган. Бу жойнинг ўзидан шинни билан тайёрланган мағизли ҳолва, тузланган балиқ ва янги балиқ, ёғоч, қўй ва қоракўл териларидан тикилган пўстинлар сотувга чиқарилган, илк ўрта асрларда бу ерда тайёрланган мис ва бўз узоқларга олиб кетилган. Исмоил Сомоний бу қишлоқни барча ерсувлари ва дарахтлари билан сотиб олиб, Бухоро шаҳридаги Самарқанд дарвозасида бино этган работга вақф мулки қилиб берган. Қорахонийлардан Арслонхон Муҳаммад ибн Сулаймон 12-аср бошларида Ш.да катта Жомеъ масжиди ва Искажкат қишлоғида работ қурдирган. Бу қишлоқда катта бир кўҳандиз (қалъа) ҳам бўлган.
Самъонийнинг ёзишича, Ш. қишлоғи Бухородан 4 фарсах узоқликда бўлиб, бу ердан ўрта асрларда кўплаб ислом уламолари ва мударрислар, жумладан, Имом Абу Бакр Муҳаммад ибн Иброҳим аш-Шарғий, Абу Ҳаким Шаддод ибн Саид аш-Шарғий, Абу Солиҳ Шуайб ибн Лайс аш-Шарғий ал-Коғазий (? — 886), Абул Ҳасан Али ибн Ҳасан аш-Шарғий (? — 936), Абу Усмон Саид ибн Сулаймон ибн Довуд аш-Шарғий (? — 913) етишиб чиққан.
Манбалар: Наршахий, Бухоро тарихи, Т., 1996; Абдулкарим ас-Самъоний, Насабнома (Ал-Ансоб), Бухоро, 2003.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.