Şarh
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59-b. — ziyouz.com
Şarh (arab. — izohlaş, tuşuntiriş) — 1) Kitob şarhi — kitobning matniga izoh beriş, unga ilmiy izoh, ma'lumot beruvçi qismi. Asarlarda, tarjima va hujjatli naşrlarda matnning mazmunmohiyatini tuşuntirib berişda qöllanadi. Ş. muallif, noşir, mutaxassis, tarjimon tomonidan tayyorlanib, ma'lum bir asar yoki matnning tarixi, uning boşqa voqea-hodisalarga, fanlarga, şaxslarga, zamon va makonga boğliqligi xususidagi ma'lumotlardan iborat böladi. Ş.da muallif işora etgan ba'zi voqea va faktlar, u yoki bu sabab bilan oşkora yozilmagan yoki yozilişi lozim topilmagan narsalar talqin qilinadi, ba'zi söz, söz birikmasi va iboralarning mohiyati oçib beriladi. Ş. qisqa va foydalanişga qulay bölib, odatda, matndan keyin alohida maqola yoki ma'lumot tariqasida joylaştiriladi. Mumtoz asarlarga Ş. alohida kitob şaklida berilişi ham mumkin; 2) jurnalistika janrlaridan biri. Ommaviy axborot vositalari (OAV)da ijtimoiysiyosiy, madaniy-ma'rifiy voqea-hodisalarning, hujjat va boşqa ş.ning mohiyati hamda ahamiyatini ommaga tezkorlik bilan tuşuntirib, bayon qilib berişga möljallangan material turi. Ş.da faktlarni tahlil qiliş, taqqoslaş, fikrni dalillaşning turli vositalaridan foydalaniş, umumlaştiriş, xulosa yasaş kabi usullardan keng foydalaniş mumkin. Beriliş tartibi va bayon qiliş uslubiga köra, Ş. radio, televideniye, matbuot va internet saytlari uçun alohida möljallangan bölişi mumkin. Bunday hollarda janr imkoniyatlaridan va OAV turidan foydalanib, Ş.ning ta'sirçanligi, ahamiyatini oşiriş mumkin böladi.
Norali Oçilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРҲ (араб. — изоҳлаш, тушунтириш) — 1) Китоб шарҳи — китобнинг матнига изоҳ бериш, унга илмий изоҳ, маълумот берувчи қисми. Асарларда, таржима ва ҳужжатли нашрларда матннинг мазмунмоҳиятини тушунтириб беришда қўлланади. Ш. муаллиф, ношир, мутахассис, таржимон томонидан тайёрланиб, маълум бир асар ёки матннинг тарихи, унинг бошқа воқеа-ҳодисаларга, фанларга, шахсларга, замон ва маконга боғлиқлиги хусусидаги маълумотлардан иборат бўлади. Ш.да муаллиф ишора этган баъзи воқеа ва фактлар, у ёки бу сабаб билан ошкора ёзилмаган ёки ёзилиши лозим топилмаган нарсалар талқин қилинади, баъзи сўз, сўз бирикмаси ва ибораларнинг моҳияти очиб берилади. Ш. қисқа ва фойдаланишга қулай бўлиб, одатда, матндан кейин алоҳида мақола ёки маълумот тариқасида жойлаштирилади. Мумтоз асарларга Ш. алоҳида китоб шаклида берилиши ҳам мумкин; 2) журналистика жанрларидан бири. Оммавий ахборот воситалари (ОАВ)да ижтимоийсиёсий, маданий-маърифий воқеа-ҳодисаларнинг, ҳужжат ва бошқа ш.нинг моҳияти ҳамда аҳамиятини оммага тезкорлик билан тушунтириб, баён қилиб беришга мўлжалланган материал тури. Ш.да фактларни таҳлил қилиш, таққослаш, фикрни далиллашнинг турли воситаларидан фойдаланиш, умумлаштириш, хулоса ясаш каби усуллардан кенг фойдаланиш мумкин. Берилиш тартиби ва баён қилиш услубига кўра, Ш. радио, телевидение, матбуот ва интернет сайтлари учун алоҳида мўлжалланган бўлиши мумкин. Бундай ҳолларда жанр имкониятларидан ва ОАВ туридан фойдаланиб, Ш.нинг таъсирчанлиги, аҳамиятини ошириш мумкин бўлади.
Норали Очилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.