Şarl Perro
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59–60-b. — ziyouz.com
Perro Şarl (1628.12.1, Parij -1703.16.5) — fransuz şoiri va tanqidçisi. Fransiya akademiyasi a'zosi (1671). 19-a. fransuz adabiyotida avj olgan «qadimgilar va yangilar bahsi»da iştirok etib, zamondoş yozuvçilarning qad. yozuvçilardan afzalligini yoqlab çiqqan va şu bilan şuhrat qozongan. Ilk parodiyali dostoni — «Troya devori » (1653). Şundan keyin uning «Buyuk Lyudovik asri» (1687) dostoni hamda 4 j.li «San'at va fan masalasida qadimgilar bilan yangilar örtasidagi qiyoslar» (1688— 89) dialog şaklida yozilgan asari, «Ayollarning ta'rifu tavsifi» (1694) satirik şe'ri e'lon qilingan. P. sönggi 2 asarida Bualo singari zamondoşlari bilan bahs-munozara yuritgan. P.ning adabiyotning ma'rifiy ahamiyati hamda adabiy taraqqiyotning fan va tamaddunga boğliqligi masalasidagi qaraşlari fransuz ma'rifatparvarlari tomonidan rivojlantirilgan. Ammo P.ning fransuz adabiyotidagi katta örni «Onaginam Gusina bonuning ertaklari yoki Ötgan zamonlarning ibratli voqea va ertaklari» töplami bilan belgilanadi. Mazkur töplam P. ning öğli Darmankur nomidan e'lon qilingan. U dastlab 8 ta er-takdan taşkil topgan bölib, keyinçalik yana 3 ta şe'riy ertak hiso-biga boyigan. Fransuz adabiyotidagi antik madaniyat an'analariga qarşi kuraşgan P. xalq ertaklariga xos «qissadan hissa» çiqariş tamoy-ilini samarali, deb hisoblagan. U ertakka hazil-mutoyibalar yordamida çinakam xalq ijodiga xos lato-fat va jozibani olib kirdi. P. «Er-taklar»i fransuz adabiyotida xalq-çillikning oşişi va ertakning adabiy janr sifatida rivojlani-şiga katta ta'sir körsatgan. P.ning ertaknavislik an'analari akauka Grimmlar, L.Tik, X.K.Andersen singari yozuvçilar tomonidan davom ettirildi. P.ning «Zoluşka», «Etik kiygan muşuk», «Kök soqol» singari ertaklari asosida opera va balet spektakllari, multfilmlar yara-tilgan. P.ning ayrim ertaklari özbek tiliga tarjima qilingan.
As: Volşebnne skazki, M., 1984.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕРРО Шарль (1628.12.1, Париж -1703.16.5) — француз шоири ва танқидчиси. Франция академияси аъзоси (1671). 19-а. француз адабиётида авж олган «қадимгилар ва янгилар баҳси»да иштирок этиб, замондош ёзувчиларнинг қад. ёзувчилардан афзаллигини ёқлаб чиққан ва шу билан шуҳрат қозонган. Илк пародияли достони — «Троя девори » (1653). Шундан кейин унинг «Буюк Людовик асри» (1687) достони ҳамда 4 ж.ли «Санъат ва фан масаласида қадимгилар билан янгилар ўртасидаги қиёслар» (1688— 89) диалог шаклида ёзилган асари, «Аёлларнинг таърифу тавсифи» (1694) сатирик шеъри эълон қилинган. П. сўнгги 2 асарида Буало сингари замондошлари билан баҳс-мунозара юритган. П.нинг адабиётнинг маърифий аҳамияти ҳамда адабий тараққиётнинг фан ва тамаддунга боғлиқлиги масаласидаги қарашлари француз маърифатпарварлари томонидан ривожлантирилган. Аммо П.нинг француз адабиётидаги катта ўрни «Онагинам Гусина бонунинг эртаклари ёки Ўтган замонларнинг ибратли воқеа ва эртаклари» тўплами билан белгиланади. Мазкур тўплам П. нинг ўғли Дарманкур номидан эълон қилинган. У дастлаб 8 та эр-такдан ташкил топган бўлиб, кейинчалик яна 3 та шеърий эртак ҳисо-бига бойиган. Француз адабиётидаги антик маданият анъаналарига қарши курашган П. халқ эртакларига хос «қиссадан ҳисса» чиқариш тамой-илини самарали, деб ҳисоблаган. У эртакка ҳазил-мутойибалар ёрдамида чинакам халқ ижодига хос лато-фат ва жозибани олиб кирди. П. «Эр-таклар»и француз адабиётида халқ-чилликнинг ошиши ва эртакнинг адабий жанр сифатида ривожлани-шига катта таъсир кўрсатган. П.нинг эртакнавислик анъаналари акаука Гриммлар, Л.Тик, Х.К.Андерсен сингари ёзувчилар томонидан давом эттирилди. П.нинг «Золушка», «Этик кийган мушук», «Кўк соқол» сингари эртаклари асосида опера ва балет спектакллари, мультфильмлар яра-тилган. П.нинг айрим эртаклари ўзбек тилига таржима қилинган.
Ас: Волшебнне сказки, М., 1984.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.