Şarnirli mexanizm
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Şarnirli mexanizm - zvenolari fakat aylanma kinematik juft (şarnir) hosil qiladigan mexanizm. Zvenolarining harakatiga köra, tekis, sferik va fazoviy xillarga bölinadi. Tekis Ş.m.da şarnir öklari parallel joylaşgan bölib, zvenolari tekis parallel harakat qiladi. Sferik Ş.m.da şarnir öqlari bitta nuqtada kesişadi. Tekis va sferik Ş.m.da kamida 4 ta zveno böladi. Fazoviy Ş.m.da aylanuvçi juftlarning öklari turli burçak ostida kesişadi. Umumiy holda fazoviy Ş. m.da kamida 7 ta zveno bölişi kerak. Biroq zvenolarining çiziklari va burçak ölçamlari orasidagi ma'lum munosabatlarni bajarişda zvenolar soni 4 tagaça kamayadi.
Iş zvenosining harakatiga köra, Ş.m. siljituvçi, yönaltiruvçi, uzatuvçi va töxtabtöxtab işlovçi xillarga bölinadi. Sil jitu vç i Ş.m. iş zvenosini bir vaziyatdan ikkinçi vaziyatga siljitadi. Yönaltiruvçi Ş.m. zvenoning bitta nuqtasini berilgan egri çiziq böyiça siljitiş uçun möljallangan. Uzatuvç i Ş.m. ma'lum qonun böyiça aylanma harakat hosil qilişga möljallangan. Töxtabtöxtab işlovçi Ş.m. maşinaavtomatlarda iş organlarini harakatlantiriş uçun işlatiladi. Ş.m. texnikaning turli sohalarida (porşenli nasoslar, uçiş apparatlari, avtomat maşinalar, hisoblaş maşinalari)da, metallurgiya va oziqovqat sanoatida qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРНИРЛИ МЕХАНИЗМ - звенолари факат айланма кинематик жуфт (шарнир) ҳосил қиладиган механизм. Звеноларининг ҳаракатига кўра, текис, сферик ва фазовий хилларга бўлинади. Текис Ш.м.да шарнир ўклари параллел жойлашган бўлиб, звенолари текис параллел ҳаракат қилади. Сферик Ш.м.да шарнир ўқлари битта нуқтада кесишади. Текис ва сферик Ш.м.да камида 4 та звено бўлади. Фазовий Ш.м.да айланувчи жуфтларнинг ўклари турли бурчак остида кесишади. Умумий ҳолда фазовий Ш. м.да камида 7 та звено бўлиши керак. Бироқ звеноларининг чизиклари ва бурчак ўлчамлари орасидаги маълум муносабатларни бажаришда звенолар сони 4 тагача камаяди.
Иш звеносининг ҳаракатига кўра, Ш.м. силжитувчи, йўналтирувчи, узатувчи ва тўхтабтўхтаб ишловчи хилларга бўлинади. Сил житу вч и Ш.м. иш звеносини бир вазиятдан иккинчи вазиятга силжитади. Йўналтирувчи Ш.м. звенонинг битта нуқтасини берилган эгри чизиқ бўйича силжитиш учун мўлжалланган. Узатувч и Ш.м. маълум қонун бўйича айланма ҳаракат ҳосил қилишга мўлжалланган. Тўхтабтўхтаб ишловчи Ш.м. машинаавтоматларда иш органларини ҳаракатлантириш учун ишлатилади. Ш.м. техниканинг турли соҳаларида (поршенли насослар, учиш аппаратлари, автомат машиналар, ҳисоблаш машиналари)да, металлургия ва озиқовқат саноатида қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.