Şarof Raşidoviç Raşidov

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84–85-b. — ziyouz.com

Raşidov Şarof Raşidoviç (1917.6.11, Jizzax ş. — 1983.31.10, Toşkent) — davlat va jamoat arbobi, yozuvçi. Jizzax ped. texnikumini (1935), SamDU ning filologiya f-tini tugatgan (1941). Samarqand viloyati gaz. da mas'ul kotib, muharrir örinbosari va muharrir (1937—41,1943). 2-jahon uruşi qatnaşçisi (1941 y. noyab. — 1942). Özbekiston KP Samarqand viloyat komiteti kotibi (1944—47), «Kizil Özbekiston» gaz. muharriri (1947— 49), Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi boşqaruvi raisi (1949—50). Özbekiston Oliy Soveti Prezidiumi raisi (195059). Özbekiston KP MK 1kotibi (1959 83). KPSS MK Siyosiy byurosi (Prezidiumi) a'zoligiga nomzod (1961—83). 2 marta Mehnat Qaxramoni (1974, 1977).

R. adabiyotga şoir sifatida kirib keldi va 1yirik asari — «Çegaraçi» dostoni 1937 y.da naşr qilindi. Faşizmga qarşi kuraş tuyğulari b-n sugorilgan «Qaxrim» şe'rlar töplami 1945 y.da çop etildi. R. davrning muhim hisoblangan muammolaridan biri — qöriq va böz yerlarni özlaştiriş mavzuida «Ğoliblar» qissasini (1953) yezdi. 2-jahon uruşi yillarida front orqasida qaxramonona mehnat qilgan xalq hayotiga bağişlangan «Börondan kuçli» (1958) va «Qudratli tölqin» (1964), «Ğoliblar» (1972) romanlarini yaratdi. R. xalq va mamlakat hayotida röy bergan voqealarni davlat va partiya arbobi sifatida muşohada etib, adabiyotning badiiylik mezonlaridan köra ğoyaviylik tamoyiliga köproq e'tibor berdi. Hind xalq afsonasi asosida yozilgan «Kaşmir qöşiği» lirik qissasi (1956) R. ijodida alohida örinni egallaydi.

R. respublikaga rahbarlik qilgan yillarda qator bunyodkorlik işlari b-n birga q.x. yerlaridan ekstensiv foydalaniş oqibatida ekologik vaziyatning buzilişi, paxta yakkahokimligining qaror topişi kabi noxuş holatlar ham yuz berdi. R. vafotidan söng Markaz tomonidan totalitar tuzumning barça kirdikorlari unga yuklanib, 80-y.lar qatağonida nohaq qoralandi.

Özbekiston mustaqillikka erişgaç, R.ning nomi oklandi va u Vatanimiz tarixidagi munosib örnini egalladi. Prezident I. A. Karimovning taşabbusi b-n R. tavalludining 75 yilligi nişonlandi. R. Toşkentdagi Xalqlar Döstligi saroyi me'moriy majmuasi uçun quriliş ğoyasining muallifi va ijodiy rahbari sifatida vafotidan söng Alişer Navoiy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti b-n taqdirlangan (1994). Sirdaryo viloyatidagi tuman, Toşkent va Jizzax ş.dagi köçalar, maktablar, mahallalarga uning nomi berilgan. Jizzaxda R. haykali va muzeyi bor. «Çiğatoy» qabristoniga dafn etilgan.

As: Asarlar [5 j.li], 1—5j.lar, T., 1981—83; Erk istar köngil [qissa, kinossenariy, şe'rlar], T., 1992.

Ad.: Karimov I., Özbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura, 1j., T., 1996; Raşidov A., Akam haqida, T., 1992; Rizayev S, Şaraf Raşidov. Ştrixi k portretu, T., 1992; Mirzayev S, Şermuhamedov S, Hozirgi zamonözbek adabiyoti tarixi, T., 1993; Özbekistonning yangi tarixi. 2kitob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

РАШИДОВ Шароф Рашидович (1917.6.11, Жиззах ш. — 1983.31.10, Тошкент) — давлат ва жамоат арбоби, ёзувчи. Жиззах пед. техникумини (1935), СамДУ нинг филология ф-тини тугатган (1941). Самарқанд вилояти газ. да масъул котиб, муҳаррир ўринбосари ва муҳаррир (1937—41,1943). 2-жаҳон уруши қатнашчиси (1941 й. нояб. — 1942). Ўзбекистон КП Самарқанд вилоят комитети котиби (1944—47), «Кизил Ўзбекистон» газ. муҳаррири (1947— 49), Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси бошқаруви раиси (1949—50). Ўзбекистон Олий Совети Президиуми раиси (195059). Ўзбекистон КП МК 1котиби (1959 83). КПСС МК Сиёсий бюроси (Президиуми) аъзолигига номзод (1961—83). 2 марта Меҳнат Қахрамони (1974, 1977).

Р. адабиётга шоир сифатида кириб келди ва 1йирик асари — «Чегарачи» достони 1937 й.да нашр қилинди. Фашизмга қарши кураш туйғулари б-н сугорилган «Қахрим» шеърлар тўплами 1945 й.да чоп этилди. Р. даврнинг муҳим ҳисобланган муаммоларидан бири — қўриқ ва бўз ерларни ўзлаштириш мавзуида «Ғолиблар» қиссасини (1953) езди. 2-жаҳон уруши йилларида фронт орқасида қахрамонона меҳнат қилган халқ ҳаётига бағишланган «Бўрондан кучли» (1958) ва «Қудратли тўлқин» (1964), «Ғолиблар» (1972) романларини яратди. Р. халқ ва мамлакат ҳаётида рўй берган воқеаларни давлат ва партия арбоби сифатида мушоҳада этиб, адабиётнинг бадиийлик мезонларидан кўра ғоявийлик тамойилига кўпроқ эътибор берди. Ҳинд халқ афсонаси асосида ёзилган «Кашмир қўшиғи» лирик қиссаси (1956) Р. ижодида алоҳида ўринни эгаллайди.

Р. республикага раҳбарлик қилган йилларда қатор бунёдкорлик ишлари б-н бирга қ.х. ерларидан экстенсив фойдаланиш оқибатида экологик вазиятнинг бузилиши, пахта яккаҳокимлигининг қарор топиши каби нохуш ҳолатлар ҳам юз берди. Р. вафотидан сўнг Марказ томонидан тоталитар тузумнинг барча кирдикорлари унга юкланиб, 80-й.лар қатағонида ноҳақ қораланди.

Ўзбекистон мустақилликка эришгач, Р.нинг номи окланди ва у Ватанимиз тарихидаги муносиб ўрнини эгаллади. Президент И. А. Каримовнинг ташаббуси б-н Р. таваллудининг 75 йиллиги нишонланди. Р. Тошкентдаги Халқлар Дўстлиги саройи меъморий мажмуаси учун қурилиш ғоясининг муаллифи ва ижодий раҳбари сифатида вафотидан сўнг Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти б-н тақдирланган (1994). Сирдарё вилоятидаги туман, Тошкент ва Жиззах ш.даги кўчалар, мактаблар, маҳаллаларга унинг номи берилган. Жиззахда Р. ҳайкали ва музейи бор. «Чиғатой» қабристонига дафн этилган.

Ас: Асарлар [5 ж.ли], 1—5ж.лар, Т., 1981—83; Эрк истар кўнгил [қисса, киносценарий, шеърлар], Т., 1992.

Ад.: Каримов И., Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура, 1ж., Т., 1996; Рашидов А., Акам ҳақида, Т., 1992; Ризаев С, Шараф Рашидов. Штрихи к портрету, Т., 1992; Мирзаев С, Шермуҳамедов С, Ҳозирги замонўзбек адабиёти тарихи, Т., 1993; Ўзбекистоннинг янги тарихи. 2китоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.