Şarqiy Afrika
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 47–48-b. — ziyouz.com
Şarqiy Afrika - Afrikaning şarqiy qismidagi ekvatorial va subekvatorial kengliklardagi yerlarni öz içiga olgan tabiiy ölka, şim.da Efiopiya yassitoğligi, ğarbda Kongo botiği, jan. da Zambezi daryosining quyi oqimi va şarqda Hind okeani bilan çegaralangan. Ş.A. hududining aksari qismini Şarqiy Afrika yassitoğligi (bal. 1000 m dan ziyod) egallaydi. Yassitoğlik tektonik yoriklar bilan parçalangan. Relyefida palaxsali toğlar, lavali plato va vulkan konuslari (Afrikaning eng baland joyi — Kilimanjaro söngan vulkani, 5895 m), tub terrasalar, uzilmali botiqlar va jarliklar navbatlanib joylaşgan. Dengizböyi qismi kambar pasttekislikdan iborat. Iqlimi ekvatorial mussonli, issiq, mavsumiy nam iqlim. Yillik yoğin 500 dan 3000 mm gaça. Şarqiy Afrika yassitoğligi Nil, Kongo, Zambezi va Hind okeaniga quyiladigan kiçikroq daryolar havzalari örtasidagi suvayirğiç vazifasini bajaradi. Köl köp (Viktoriya, Tanganika, Nyasa va boşqalar). Ösimliklari turli tipdagi savannalar va siyrak örmonlardan iborat, toğlarda ösimlikdar balandlik mintaqalari böylab tarqalgan. Hayvonot dunyosi (ayniqsa, yirik sut emizuvçilar)ga boy. Hayvonlari Efiopiya zoogeografik oblastining Ş.A. oblastçasiga mansub. Ş.A.da Keniya, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzaniya, Zambiya, Malavi, Somali, Efiopiya va Jibuti davlatlari joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРҚИЙ АФРИКА - Африканинг шарқий қисмидаги экваториал ва субэкваториал кенгликлардаги ерларни ўз ичига олган табиий ўлка, шим.да Эфиопия ясситоғлиги, ғарбда Конго ботиғи, жан. да Замбези дарёсининг қуйи оқими ва шарқда Ҳинд океани билан чегараланган. Ш.А. ҳудудининг аксари қисмини Шарқий Африка ясситоғлиги (бал. 1000 м дан зиёд) эгаллайди. Ясситоғлик тектоник ёриклар билан парчаланган. Рельефида палахсали тоғлар, лавали плато ва вулкан конуслари (Африканинг энг баланд жойи — Килиманжаро сўнган вулкани, 5895 м), туб террасалар, узилмали ботиқлар ва жарликлар навбатланиб жойлашган. Денгизбўйи қисми камбар пасттекисликдан иборат. Иқлими экваториал муссонли, иссиқ, мавсумий нам иқлим. Йиллик ёғин 500 дан 3000 мм гача. Шарқий Африка ясситоғлиги Нил, Конго, Замбези ва Ҳинд океанига қуйиладиган кичикроқ дарёлар ҳавзалари ўртасидаги сувайирғич вазифасини бажаради. Кўл кўп (Виктория, Танганьика, Ньяса ва бошқалар). Ўсимликлари турли типдаги саванналар ва сийрак ўрмонлардан иборат, тоғларда ўсимликдар баландлик минтақалари бўйлаб тарқалган. Ҳайвонот дунёси (айниқса, йирик сут эмизувчилар)га бой. Ҳайвонлари Эфиопия зоогеографик областининг Ш.А. областчасига мансуб. Ш.А.да Кения, Уганда, Руанда, Бурунди, Танзания, Замбия, Малави, Сомали, Эфиопия ва Жибути давлатлари жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.