Şarqiy Afrika uzilmalar zonasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 48-b. — ziyouz.com
Şarqiy Afrika uzilmalar zonasi — Afrika qit'asi bilan Arabiston ya.o.ning şimoldan jan.gaça çözilgan murakkab rift va grabenlardan iborat. Uzunligi qariyb 6500 km bölgan bu zona yirik gumbaz va palaxsasimon antiklinal kötarilmalar örta qismining tektonik yer yoriqlari böyiça çökişi, öpirilişi natijasida vujudga kelgan. Ularni Turkiya, Suriya va Iordaniyadan boşlab, Qizil dengiz va Afrika orqali Mozambik böğozigaça kuzatiş mumkin. Zona şu yönalişda Ölik dengiz, Aqoba, Suvayş grabenlarini öz içiga oladi va Qizil dengiz, Adan qöltiği orqali Afrikaning Efiopiya riftlarigaça borib 2 tarmoqqa bölinadi. Birinçi tarmoqqa Qizil dengiz va Adan riftining davomidagi Viktoriya kölining şarqidan ötgan grabenlar va harakatdagi Elgon, Keniya, Kilimanjaro vulkanlari kiradi. Ikkinçi tarmoq Viktoriya kölining ğarbida joylaşgan Albert, Eduard, Kivu, Tanganika, Rukva orqali ötadi. Ikkala tarmoq ham Nyasti, Şiri grabenlariga borib tutaşadi. Ş.A.u.z. proterozoy davrlarida paydo bölgan bölsa ham, uning rift va grabenlar strukturalarining hosil bölişi oligotsenneogen vaqtlariga töğri keladi. Bu uzilma strukturalar hoz. ham faolligini yöqotmagan, çunki hoz. zamonda vulkanlarning otilib turişi va kuçli zilzilalarning bölişi şundan darak beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРҚИЙ АФРИКА УЗИЛМАЛАР ЗОНАСИ — Африка қитъаси билан Арабистон я.о.нинг шимолдан жан.гача чўзилган мураккаб рифт ва грабенлардан иборат. Узунлиги қарийб 6500 км бўлган бу зона йирик гумбаз ва палахсасимон антиклиналь кўтарилмалар ўрта қисмининг тектоник ер ёриқлари бўйича чўкиши, ўпирилиши натижасида вужудга келган. Уларни Туркия, Сурия ва Иорданиядан бошлаб, Қизил денгиз ва Африка орқали Мозамбик бўғозигача кузатиш мумкин. Зона шу йўналишда Ўлик денгиз, Ақоба, Сувайш грабенларини ўз ичига олади ва Қизил денгиз, Адан қўлтиғи орқали Африканинг Эфиопия рифтларигача бориб 2 тармоққа бўлинади. Биринчи тармоққа Қизил денгиз ва Адан рифтининг давомидаги Виктория кўлининг шарқидан ўтган грабенлар ва ҳаракатдаги Элгон, Кения, Килиманжаро вулканлари киради. Иккинчи тармоқ Виктория кўлининг ғарбида жойлашган Альберт, Эдуард, Киву, Танганьика, Руква орқали ўтади. Иккала тармоқ ҳам Ньясти, Шири грабенларига бориб туташади. Ш.А.у.з. протерозой даврларида пайдо бўлган бўлса ҳам, унинг рифт ва грабенлар структураларининг ҳосил бўлиши олигоценнеоген вақтларига тўғри келади. Бу узилма структуралар ҳоз. ҳам фаоллигини йўқотмаган, чунки ҳоз. замонда вулканларнинг отилиб туриши ва кучли зилзилаларнинг бўлиши шундан дарак беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.