Şavqiy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4-b. — ziyouz.com
Şavqiy (taxallusi; asl ismşarifi Mulla Şamsi mulla Husan öğli) (1805— qoz. Töraqörğon tumani — 1889) — şoir, tarixçi. «Devon»ida özbekfors tilidagi şe'rlari jamlangan bölib, ularning asosiy qismini özbek tilidagi şe'rlari taşkil qiladi. Ş.ning asarlari mumtoz şe'riy janrlar: ğazal, muxammas, masnaviylardan iborat. Şoir asarlari («Parişonlar», «Bir guli ra'no», ««Zebo», «Işq sayli» va b.) ning asosiy mavzusi diniytasavvufiy va lirik mazmunda. Şu b-n birga devonda ijtimoiy va tarixiy mavzuga bağişlangan muxammas va masnaviylar ham uçraydi. Ularda çor Rossiyasining Turkistonni, xususan, Qöqon xonligini bosib oliş voqealari şe'riy misralarda tasvirlangan. Uning muborak haj ziyorati davomidagi taassurotlari aks etgan şe'riy asarlari 20-a. boşlarida Toşkent litografiyalarida çop etilgan.
«Jome' ulhavodis» («Hodisalar jamlanmasi»), «Jangnomai Xudoyorxon», «Tarixi Xökand», «Pandnomai Xudoyorxon» kabi tarixiy dostonlari, asosan, 19-a. 2-yarmida Qöqon xonligida yuz bergan qipçokdar qözğoloni voqealariga bağişlangan. Bu dostonlar Xudoyorxon davridagi ijtimoiysiyosiy voqealarni, turli tabaqa vakillarining özaro munosabatlarini örganişda ahamiyatlidir. Ş.ning «Devoni Şavqiy», «Jome' ulhavodis» asarlari Özbekiston FA Şarqşunoslik intida saqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАВҚИЙ (тахаллуси; асл исмшарифи Мулла Шамси мулла Ҳусан ўғли) (1805— қоз. Тўрақўрғон тумани — 1889) — шоир, тарихчи. «Девон»ида ўзбекфорс тилидаги шеърлари жамланган бўлиб, уларнинг асосий қисмини ўзбек тилидаги шеърлари ташкил қилади. Ш.нинг асарлари мумтоз шеърий жанрлар: ғазал, мухаммас, маснавийлардан иборат. Шоир асарлари («Паришонлар», «Бир гули раъно», ««Зебо», «Ишқ сайли» ва б.) нинг асосий мавзуси динийтасаввуфий ва лирик мазмунда. Шу б-н бирга девонда ижтимоий ва тарихий мавзуга бағишланган мухаммас ва маснавийлар ҳам учрайди. Уларда чор Россиясининг Туркистонни, хусусан, Қўқон хонлигини босиб олиш воқеалари шеърий мисраларда тасвирланган. Унинг муборак ҳаж зиёрати давомидаги таассуротлари акс этган шеърий асарлари 20-а. бошларида Тошкент литографияларида чоп этилган.
«Жомеъ улҳаводис» («Ҳодисалар жамланмаси»), «Жангномаи Худоёрхон», «Тарихи Хўканд», «Пандномаи Худоёрхон» каби тарихий достонлари, асосан, 19-а. 2-ярмида Қўқон хонлигида юз берган қипчокдар қўзғолони воқеаларига бағишланган. Бу достонлар Худоёрхон давридаги ижтимоийсиёсий воқеаларни, турли табақа вакилларининг ўзаро муносабатларини ўрганишда аҳамиятлидир. Ш.нинг «Девони Шавқий», «Жомеъ улҳаводис» асарлари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик интида сақланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.