Şavqiy Kattaqörğoniy

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4–5-b. — ziyouz.com

Şavqiy Kattaqörğoniy (taxal lusi; ismi Muhammad Şarif) (1785 — Kattaqörğon tumani — 1861) — şoir. Buxorodagi Govkuşon madrasasida tahsil olgan. Özbek, tojik va arab tillarida ijod qilgan. Uning bir devon va turli bayozlardagi lirik şe'rlarining umumiy hajmi 3000 misra atrofida. Bular içida ğazal salmokli örin tutadi. Ş. K. şe'riyatida, şuningdek, muxammas, musaddas, musabba', musamman, muaşşar, masnaviy, ruboiy, fard, qit'a, marsiya, muvaşşah, çiston janriga mansub şe'rlar ham uçraydi.

Ş.K.ning şe'rlarida insondagi gözal ma'naviy fazilatlar madh etilgan. U Bedil, Navoiy, Fuzuliy, kabi şoirlarning adabiy an'analarini davom ettirib, özining komil inson borasidagi fikrlarini falsafiy muşohadalar, tasavvufiy qaraşlar, diniy ehtiroslar pardasiga örab bergan.

Ş.K. musulmonçilik qonunqoidalarining qisqa majmui — «Muxtasar ulviqoya» masnaviysini «Mir'ot almuxtasar» nomi b-n tojik tilida şarhlagan. Taxm. 23 ming misradan iborat bölgan bu risola 26 bob — faslga bölinadi. Huquq mezonlari, axloqiyta'limiy qaraşlar har bir faslda bayon şaklida berib borilgan. Asar oxirida kitobdagi arabça söz va istiloxlarning luğaviy ma'nolariga izoh beruvçi sözlik ilova qilingan. Şuningdek, arab grammatikasiga oid «Risolai qofiya yo mir'ot unnahv» asarini yozgan. Ş.K. devonlari nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti (inv. №4634) va Tojikiston FA Şarqşunoslik in-ti (inv. № 1899) da saklanadi.

As: Tanlangan asarlar, T., 1964.

Ad.: Özbek adabiyoti tarixi [4 j.], T., 1978.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШАВҚИЙ КАТТАҚЎРҒОНИЙ (тахал луси; исми Муҳаммад Шариф) (1785 — Каттақўрғон тумани — 1861) — шоир. Бухородаги Говкушон мадрасасида таҳсил олган. Ўзбек, тожик ва араб тилларида ижод қилган. Унинг бир девон ва турли баёзлардаги лирик шеърларининг умумий ҳажми 3000 мисра атрофида. Булар ичида ғазал салмокли ўрин тутади. Ш. К. шеъриятида, шунингдек, мухаммас, мусаддас, мусаббаъ, мусамман, муашшар, маснавий, рубоий, фард, қитъа, марсия, мувашшаҳ, чистон жанрига мансуб шеърлар ҳам учрайди.

Ш.К.нинг шеърларида инсондаги гўзал маънавий фазилатлар мадҳ этилган. У Бедил, Навоий, Фузулий, каби шоирларнинг адабий анъаналарини давом эттириб, ўзининг комил инсон борасидаги фикрларини фалсафий мушоҳадалар, тасаввуфий қарашлар, диний эҳтирослар пардасига ўраб берган.

Ш.К. мусулмончилик қонунқоидаларининг қисқа мажмуи — «Мухтасар улвиқоя» маснавийсини «Миръот алмухтасар» номи б-н тожик тилида шарҳлаган. Тахм. 23 минг мисрадан иборат бўлган бу рисола 26 боб — фаслга бўлинади. Ҳуқуқ мезонлари, ахлоқийтаълимий қарашлар ҳар бир фаслда баён шаклида бериб борилган. Асар охирида китобдаги арабча сўз ва истилохларнинг луғавий маъноларига изоҳ берувчи сўзлик илова қилинган. Шунингдек, араб грамматикасига оид «Рисолаи қофия ё миръот уннаҳв» асарини ёзган. Ш.К. девонлари нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти (инв. №4634) ва Тожикистон ФА Шарқшунослик ин-ти (инв. № 1899) да сакланади.

Ас: Танланган асарлар, Т., 1964.

Ад.: Ўзбек адабиёти тарихи [4 ж.], Т., 1978.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.