Şaxsga qarşi jinoyatlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65–66-b. — ziyouz.com
Şaxsga qarşi jinoyatlar (ÖzR da) — ijtimoiy xavfli qilmişlarning asosiy turi. Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ta'kidlanganidek, umuminsoniy prinsiplarga köra, inson, uning hayoti, erkinligi, şa'ni, qadrqimmati va boşqalar daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi (13-modda).
Ş.q.j. Özbekiston Respublikasi JK böyiça quyidagi xillarga bölinadi: hayotga qarşi (97—103-moddalar); soğliqqa qarşi (104— 111-moddalar); hayot yoki soğliq uçun xavfli (112— 117-moddalar); jinsiy erkinlikka qarşi (118121-moddalar); oila, yoşlar va axloqqa qarşi (122—134-moddalar); şaxs ozodligi, şa'ni va qadrqimmatiga qarşi (135—140-moddalar); fuqarolar konstitutsiyaviy huquq va erkinligiga qarşi (141 — 149-moddalar) jinoyatlar.
Ş.q.j. turli darajada xavfli bölib, insonni hayotdan, tabiiy va ijtimoiy ne'matlardan bahramand böliş, xotirjam va farovon yaşaş hamda faoliyat körsatiş, jismoniy, ruhiy va ma'naviy aziyat çekmay öz qobiliyatini namoyon qilişdan mahrum etişlikda ifodalanadi. Ş.q.j. ning aksariyati bilaturib, ğaraz maqsadlarda, qasddan, guruh bölib sodir etiladi, ba'zilari esa, ehtiyotsizlik, beparvolik va harakatsizlik oqibatida yuz beradi. Ş.q.j. uçun qöllaniladigan jazo çoralari qonunda körsatilgan javobgarlikni oğirlaştiradigan yoki yengillaştiradigan holatlarni, şuningdek, har bir aybdorning şaxsini hisobga olib tayinlanadi. Mas, javobgarlikni oğirlaştiradigan birmunça hollarda qasddan odam öldirganlik uçun 15 yildan 20 yilgaça ozodlikdan mahrum etiş yoki ölim jazosi nazarda tutilgan (JK, 97-modda, 2-qism). Bila turib, ğayriqonuniy ravişda şaxsni işdan böşatiş, şunday qilmiş uçun ma'muriy jazo qöllanilganidan keyin sodir etilsa, eng kam oylik iş haqining 25 barobarigaça miqdorda jarima soliş bilan jazolanişi mumkin (JK, 148-modda, 1-qism).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАХСГА ҚАРШИ ЖИНОЯТЛАР (ЎзР да) — ижтимоий хавфли қилмишларнинг асосий тури. Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида таъкидланганидек, умуминсоний принципларга кўра, инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадрқиммати ва бошқалар дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади (13-модда).
Ш.қ.ж. Ўзбекистон Республикаси ЖК бўйича қуйидаги хилларга бўлинади: ҳаётга қарши (97—103-моддалар); соғлиққа қарши (104— 111-моддалар); ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли (112— 117-моддалар); жинсий эркинликка қарши (118121-моддалар); оила, ёшлар ва ахлоққа қарши (122—134-моддалар); шахс озодлиги, шаъни ва қадрқимматига қарши (135—140-моддалар); фуқаролар конституциявий ҳуқуқ ва эркинлигига қарши (141 — 149-моддалар) жиноятлар.
Ш.қ.ж. турли даражада хавфли бўлиб, инсонни ҳаётдан, табиий ва ижтимоий неъматлардан баҳраманд бўлиш, хотиржам ва фаровон яшаш ҳамда фаолият кўрсатиш, жисмоний, руҳий ва маънавий азият чекмай ўз қобилиятини намоён қилишдан маҳрум этишликда ифодаланади. Ш.қ.ж. нинг аксарияти билатуриб, ғараз мақсадларда, қасддан, гуруҳ бўлиб содир этилади, баъзилари эса, эҳтиётсизлик, бепарволик ва ҳаракатсизлик оқибатида юз беради. Ш.қ.ж. учун қўлланиладиган жазо чоралари қонунда кўрсатилган жавобгарликни оғирлаштирадиган ёки енгиллаштирадиган ҳолатларни, шунингдек, ҳар бир айбдорнинг шахсини ҳисобга олиб тайинланади. Мас, жавобгарликни оғирлаштирадиган бирмунча ҳолларда қасддан одам ўлдирганлик учун 15 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум этиш ёки ўлим жазоси назарда тутилган (ЖК, 97-модда, 2-қисм). Била туриб, ғайриқонуний равишда шахсни ишдан бўшатиш, шундай қилмиш учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин содир этилса, энг кам ойлик иш ҳақининг 25 баробаригача миқдорда жарима солиш билан жазоланиши мумкин (ЖК, 148-модда, 1-қисм).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.