Şayx Xovandi Tohur
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Şayx Xovandi Tohur (Tahur), Şayxontohur (13-a. oxiri, hoz. Böstonliq tumani Boğiston qişlogi — 1359, Toşkent) — şayx. Şayx Umar Boğistoniyning öğli. Rivoyat etilişiça, Umar Boğistoniy befarzand bölib, kunlarning birida öz zavjai muhtaramasi b-n Şayx Zayniddin maqbarasiga kelib Allohdan farzand ato etişni iltijo qilişadi. Köp ötmay farzand körişib, unga Xovandi Tohur (pok şayx) deb nom qöyişadi. Ş.X.T. ilohiyotga va tariqatga doir ilk saboqni otasidan olgan. «Raşahot ayn alhayot» («Hayot buloqlaridan oqqan tomçilar») nomli asarda yozilişiça, Ş.X.T. ilohiyot va tasavvuf ilmining yirik namoyandalaridan biri, yetuk mutasavviflardan bölgan. U yassaviylik tariqati namoyandalaridan tariqat yölini örganadi hamda ilmi zohiriy va ilmi botiniy sirasrorlaridan voqif böladi, karomatli şayxlar orasida yuksak maqomga erişadi. Yakka xudolik haqidagi ta'limotni, tasavvufga oid iboralarni şarhlab bergan, şuningdek, şe'riyat b-n şuğullangan. Ş.X.T.ning Dovud ismli öğli bölib, u ham şayx sifatida maşhur edi.
Ş.X.T. dafn etilgan joy ziyoratgoh hisoblana di. Uning mozori atrofi da boşqa sağana va qabr lar paydo bölib, Toşkentning katta va muqaddas qabristoniga aylangan. Xoja Ahror qabr ustiga maqbara qurdiradi. Zotan uning volidai muhtaramasi şayx Dovudning qizi bölgan. Xoja Ahror qurdirgan inşoot zamonlar ötişi b-n nurab, bizgaça yetib kelmagan. Hoz. maqbara esa avvalgisining loyihasi va körinişini saklagan holda qayta tiklangan (yana q. Şayx Xovandi Tohurmajmuasi). Toşkent ş.dagi tumanlardan biri Ş.X.T. nomi b-n ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАЙХ ХОВАНДИ ТОҲУР (Таҳур), Шайхонтоҳур (13-а. охири, ҳоз. Бўстонлиқ тумани Боғистон қишлоги — 1359, Тошкент) — шайх. Шайх Умар Боғистонийнинг ўғли. Ривоят этилишича, Умар Боғистоний бефарзанд бўлиб, кунларнинг бирида ўз завжаи муҳтарамаси б-н Шайх Зайниддин мақбарасига келиб Аллоҳдан фарзанд ато этишни илтижо қилишади. Кўп ўтмай фарзанд кўришиб, унга Хованди Тоҳур (пок шайх) деб ном қўйишади. Ш.Х.Т. илоҳиётга ва тариқатга доир илк сабоқни отасидан олган. «Рашаҳот айн алҳаёт» («Ҳаёт булоқларидан оққан томчилар») номли асарда ёзилишича, Ш.Х.Т. илоҳиёт ва тасаввуф илмининг йирик намояндаларидан бири, етук мутасаввифлардан бўлган. У яссавийлик тариқати намояндаларидан тариқат йўлини ўрганади ҳамда илми зоҳирий ва илми ботиний сирасрорларидан воқиф бўлади, кароматли шайхлар орасида юксак мақомга эришади. Якка худолик ҳақидаги таълимотни, тасаввуфга оид ибораларни шарҳлаб берган, шунингдек, шеърият б-н шуғулланган. Ш.Х.Т.нинг Довуд исмли ўғли бўлиб, у ҳам шайх сифатида машҳур эди.
Ш.Х.Т. дафн этилган жой зиёратгоҳ ҳисоблана ди. Унинг мозори атрофи да бошқа сағана ва қабр лар пайдо бўлиб, Тошкентнинг катта ва муқаддас қабристонига айланган. Хожа Аҳрор қабр устига мақбара қурдиради. Зотан унинг волидаи муҳтарамаси шайх Довуднинг қизи бўлган. Хожа Аҳрор қурдирган иншоот замонлар ўтиши б-н нураб, бизгача етиб келмаган. Ҳоз. мақбара эса аввалгисининг лойиҳаси ва кўринишини саклаган ҳолда қайта тикланган (яна қ. Шайх Хованди Тоҳурмажмуаси). Тошкент ш.даги туманлардан бири Ш.Х.Т. номи б-н аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.