Şerobod dostonçilik maktabi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113–114-b. — ziyouz.com
Şerobod dostonçilik maktabi — Surxondaryo, Qaşqadaryo viloyatlarining bir neça tumanlari, Tojikiston va Turkmanistonning jan. sarhadlarida yetişib çiqqan yuzlab baxşilarni birlaştirgan dostonçilik maktabi. Surxondaryo va Qaşqadaryoda dostonçilik an'analarining izçil rivojlanişi bugungi kunlarda ham davom etmoqda. Şuning uçun ham bu maktab vakillaridan 20-asrning 40-y.larida yozib olingan dostonlarda dostonçilikning nisbatan quyi bosqiç unsurlari, badiiy tafakkurning unça rivojlanmagan şakllari uçraydi. Ötgan asrning 60-y.laridan boşlab esa an'analarning muayyanlaşa borişi, ma'lum ma'noda kitobiylikka intiliş kuçayadi. Bunda iste'dodli xalq baxşisi Qodir Rahim öğlining (1936—85) xizmatlari katta böldi. Ş.d.m.dan Qosimkör, Şerna Beknazar öğli, Mardonaqul Avliyoqul öğli, Umir Safar öğli, Normurod baxşi, Ahmad baxşi, Nurali Boymat öğli, Mamadrayim baxşi, Yusuf Ötagan öğli, Eşqobil baxşi, Böriboy Ahmedov, Qodir Rahim öğli kabi önlab dostonçilar yetişib çiqdi. Bugungi kunda Xuşboq Mardonaqulov, Şoberdi Boltayev, Boborahim Mamatmurodov, Qora va Çori Umirovlar, Qahhor Qodir öğli, Abdunazar Poyonov kabi bir qança baxşilar dostonçilik an'analarini davom ettirmoqdalar. Bu maktab vakillaridan yozib olingan «Oltin qovoq», «Malla savdogar», «Zayidqul», «Ollonazar Olçinbek», «Oyçinor», «Şerali», «Kelinoy» kabi qator dostonlar Özbekistonning boşqa joylarida yaşab ötgan baxşilar repertuarida uçramaydi.
Ad. Qahhorov A., Yangi dostonlar, T., 1988; Ergaşev A., Xalilov D., «Yozi va Zebo» — işqdostoni, Qarşi, 2000; Murodov M., Alpomişnoma, 1—2-kitoblar, T., 1999, 2000.
Töra Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЕРОБОД ДОСТОНЧИЛИК МАКТАБИ — Сурхондарё, Қашқадарё вилоятларининг бир неча туманлари, Тожикистон ва Туркманистоннинг жан. сарҳадларида етишиб чиққан юзлаб бахшиларни бирлаштирган достончилик мактаби. Сурхондарё ва Қашқадарёда достончилик анъаналарининг изчил ривожланиши бугунги кунларда ҳам давом этмоқда. Шунинг учун ҳам бу мактаб вакилларидан 20-асрнинг 40-й.ларида ёзиб олинган достонларда достончиликнинг нисбатан қуйи босқич унсурлари, бадиий тафаккурнинг унча ривожланмаган шакллари учрайди. Ўтган асрнинг 60-й.ларидан бошлаб эса анъаналарнинг муайянлаша бориши, маълум маънода китобийликка интилиш кучаяди. Бунда истеъдодли халқ бахшиси Қодир Раҳим ўғлининг (1936—85) хизматлари катта бўлди. Ш.д.м.дан Қосимкўр, Шерна Бекназар ўғли, Мардонақул Авлиёқул ўғли, Умир Сафар ўғли, Нормурод бахши, Аҳмад бахши, Нурали Боймат ўғли, Мамадрайим бахши, Юсуф Ўтаган ўғли, Эшқобил бахши, Бўрибой Аҳмедов, Қодир Раҳим ўғли каби ўнлаб достончилар етишиб чиқди. Бугунги кунда Хушбоқ Мардонақулов, Шоберди Болтаев, Бобораҳим Маматмуродов, Қора ва Чори Умировлар, Қаҳҳор Қодир ўғли, Абдуназар Поёнов каби бир қанча бахшилар достончилик анъаналарини давом эттирмоқдалар. Бу мактаб вакилларидан ёзиб олинган «Олтин қовоқ», «Малла савдогар», «Зайидқул», «Оллоназар Олчинбек», «Ойчинор», «Шерали», «Келиной» каби қатор достонлар Ўзбекистоннинг бошқа жойларида яшаб ўтган бахшилар репертуарида учрамайди.
Ад. Қаҳҳоров А., Янги достонлар, Т., 1988; Эргашев А., Халилов Д., «Ёзи ва Зебо» — ишқдостони, Қарши, 2000; Муродов М., Алпомишнома, 1—2-китоблар, Т., 1999, 2000.
Тўра Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.