Şerşoh
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 118–119-b. — ziyouz.com
Şerşoh ŞERŞOH, Şerxon Sur (asl ismi Farid) (1472—1545) — Şim. Hindistonda hukmronlik qilgan (1539—55) afğonlarning suriylar sulolasi asosçisi. Ma'lum bir muddat Bobur xizmatida bölgan. Şim. Hindistonda hukmronlik qilgan boşqa afğon sulolasi (Lödiylar sulolasi — 1451 — 1526) davrida Ş.ning bobosi va otasi Hindistonga köçib kelib, hukmdorlarga sadoqatli xizmati evaziga katta yermulk egasi bölişgan. 1526 yil Bobur Hindistonni zabt etgan bölsada, biroq mahalliy hindi rojalar va afğonlar hali batamom taslim bölmagan edi. Bobur vafotidan keyin Mahmud Lödiy Humoyunga qarşi harbiy harakatlarni boşlab yuborgan. Ş. Bihar hukmdoriga sadoqat bilan xizmat qilib, asta-sekin hokimiyat jilovini öz qöliga olgan va Şerxon nomi bilan Bihar hokimi bölgan (1533), afğonlar orasida rbrösi oşib, ularni öz atrofida jipslaştirgan. Çavsa (Çausa) va Kannöj (Kanauj)da bölib ötgan 2 ta jangda (1539, 1540) Humoyunni mağlubiyatga uçratib, Şerşoh nomi bilan taxtga ötirgan. 1545 yilda rajputlar qal'asi — Kalanjarni qamal qiliş vaqtida halok bölgan. Ş.ning ölimidan keyin Şim. Hindistonda nizolar kuçayib ketgan. Ş. qisqa davr (1540—45) hukmronlik qilgan bölsada, u yersoliq va moliyaviy sohada bir qator muhim islohotlarni amalga oşirgan, keng kölamda yöl va şahar quriliş işlarini olib borgan, savdosotiqni rivojlantiriş hamda ma'muriy sohada ma'lum özgarişlar qilgan, hindilar bilan tinçtotuv yaşaş siyosatini yoqlagan. Ş. joriy qilgan islohotlar uning vafotidan keyin bekor qilingan.
Ad.:Bosvort K.E., Musulmanskiyedinastii, M., 1971; Röziyev E., Hindistonda Şerşoh davlati, T., 1992.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЕРШОҲ, Шерхон Сур (асл исми Фарид) (1472—1545) — Шим. Ҳиндистонда ҳукмронлик қилган (1539—55) афғонларнинг сурийлар сулоласи асосчиси. Маълум бир муддат Бобур хизматида бўлган. Шим. Ҳиндистонда ҳукмронлик қилган бошқа афғон сулоласи (Лўдийлар сулоласи — 1451 — 1526) даврида Ш.нинг бобоси ва отаси Ҳиндистонга кўчиб келиб, ҳукмдорларга садоқатли хизмати эвазига катта ермулк эгаси бўлишган. 1526 йил Бобур Ҳиндистонни забт этган бўлсада, бироқ маҳаллий ҳинди рожалар ва афғонлар ҳали батамом таслим бўлмаган эди. Бобур вафотидан кейин Маҳмуд Лўдий Ҳумоюнга қарши ҳарбий ҳаракатларни бошлаб юборган. Ш. Биҳар ҳукмдорига садоқат билан хизмат қилиб, аста-секин ҳокимият жиловини ўз қўлига олган ва Шерхон номи билан Биҳар ҳокими бўлган (1533), афғонлар орасида рбрўси ошиб, уларни ўз атрофида жипслаштирган. Чавса (Чауса) ва Каннўж (Канауж)да бўлиб ўтган 2 та жангда (1539, 1540) Ҳумоюнни мағлубиятга учратиб, Шершоҳ номи билан тахтга ўтирган. 1545 йилда ражпутлар қалъаси — Каланжарни қамал қилиш вақтида ҳалок бўлган. Ш.нинг ўлимидан кейин Шим. Ҳиндистонда низолар кучайиб кетган. Ш. қисқа давр (1540—45) ҳукмронлик қилган бўлсада, у ерсолиқ ва молиявий соҳада бир қатор муҳим ислоҳотларни амалга оширган, кенг кўламда йўл ва шаҳар қурилиш ишларини олиб борган, савдосотиқни ривожлантириш ҳамда маъмурий соҳада маълум ўзгаришлар қилган, ҳиндилар билан тинчтотув яшаш сиёсатини ёқлаган. Ш. жорий қилган ислоҳотлар унинг вафотидан кейин бекор қилинган.
Ад.:Босворт К.Э., Мусульманскиединастии, М., 1971; Рўзиев Э., Ҳиндистонда Шершоҳ давлати, Т., 1992.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.