Şeyelit
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 104-b. — ziyouz.com
Şeyelit (K.V. Şeyele nomi bilan atalgan) — volframatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Sa[\¥0 ],
4 10% gaça Mo0 (molibdoşeyelit yoki zey-
3 rigit), 7% gaça SiO ( ku proşeye l it) va Mp, 8g, №>, Ta, Ğ kabi aralaşmalari mavjud. Tetragonal singoniyada kristallanadi, dipiramidal kristallar hosil qiladi. Rangsiz, oq, oç sariq, yaşil, sarğiş, kulrang, qönğir, qora turlari bor. Yaltiraşi olmosdek, yoğsimon. Mört. Qattikdigi 3—5, ziçligi 5,5— 6,1 g/ sm3. Yirik uyumlari skarnlarda uçraydi. Granat, piroksen, plagioklaz, amfibol, kvars, molibdenit va boşqalar bilan assotsiatsiyada böladi. Aksessor Ş. granit va metamorfik jinslarda, ba'zan pegmatitlarda uçraydi. Ş. oksidlaniş zonasida hosil böladi; nuraş jarayonida soçmalarga aylanadi. Asosan, volfram, yölyölakay molibden rudasi hisoblanadi. Ş.ning sintetik kristallaridan lazer texnikasida foydalaniladi. RF, KXDR, AQŞda Ş.ning yirik konlari bor. Ş. Özbekistonda keng tarqalgan bölib, Çatqol, Qurama toğlaridagi mis, molibden va vismut konlarida köp uçraydi. Ayniqsa, Özbekistonning ğarbiy qismida sanoat ahamiyatidagi konlari mavjud (Ingiçka, Langar, Qöytoş, Qoratepa, Yaxton va boşqalar konlar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЕЕЛИТ (К.В. Шееле номи билан аталган) — вольфраматлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби Са[\¥0 ],
4 10% гача Мо0 (молибдошеелит ёки зей-
3 ригит), 7% гача СиО ( ку прошее л ит) ва Мп, 8г, №>, Та, Ғ каби аралашмалари мавжуд. Тетрагонал сингонияда кристалланади, дипирамидал кристаллар ҳосил қилади. Рангсиз, оқ, оч сариқ, яшил, сарғиш, кулранг, қўнғир, қора турлари бор. Ялтираши олмосдек, ёғсимон. Мўрт. Қаттикдиги 3—5, зичлиги 5,5— 6,1 г/ см3. Йирик уюмлари скарнларда учрайди. Гранат, пироксен, плагиоклаз, амфибол, кварц, молибденит ва бошқалар билан ассоциацияда бўлади. Акцессор Ш. гранит ва метаморфик жинсларда, баъзан пегматитларда учрайди. Ш. оксидланиш зонасида ҳосил бўлади; нураш жараёнида сочмаларга айланади. Асосан, вольфрам, йўлйўлакай молибден рудаси ҳисобланади. Ш.нинг синтетик кристалларидан лазер техникасида фойдаланилади. РФ, КХДР, АҚШда Ш.нинг йирик конлари бор. Ш. Ўзбекистонда кенг тарқалган бўлиб, Чатқол, Қурама тоғларидаги мис, молибден ва висмут конларида кўп учрайди. Айниқса, Ўзбекистоннинг ғарбий қисмида саноат аҳамиятидаги конлари мавжуд (Ингичка, Лангар, Қўйтош, Қоратепа, Яхтон ва бошқалар конлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.