Şimol buğusi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134–135-b. — ziyouz.com
Şimol buğusi— buğusimonlar oilasiga mansub sut emizuvçi hayvon. Juni qişda qalin va uzun, oqiş rangda, tiviti yaxşi rivojlangan; yozda — kalta va siyrak, qönğir yoki kulrang. Erkagida ham, urğoçisida ham şox bor. Tuyoqlari keng, qalin qorda va botqoqlikda yurişga moslaşgan. Tanasining uz. 220 sm gaça, böyi yağrinidan 150 sm gaça, vazni 220 kg gaça. Yevrosiyo va Şim. Amerikaning qutb orollari, tundra pasttekisliklari va toğli taygasida tarkalgan. Taymir ya.o.da Ş.b.ning soni 500 000 ga yaqin. Tundradan, Taygadan va yana orqaga mavsumiy migratsiya qiladi. Qişda lişayniklar (yagel) va şoxçalar, yozda barg va novdalar, meva va zamburuğlar bilan oziqlanadi. Sent. — oktyabrda urçiydi. Böğozlik davri 220 kun, 1—2 ta bola tuğadi. Erkaklari urçişdan söng, urğoçilari bolalagandan keyin şoxlarini taşlaydi; avgustda yangisi ösib çiqadi. Pösti va terisi uçun ovlanadi. 2 ming yil ilgari xonakilaştirilgan, deb taxmin qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИМОЛ БУҒУСИ— буғусимонлар оиласига мансуб сут эмизувчи ҳайвон. Жуни қишда қалин ва узун, оқиш рангда, тивити яхши ривожланган; ёзда — калта ва сийрак, қўнғир ёки кулранг. Эркагида ҳам, урғочисида ҳам шох бор. Туёқлари кенг, қалин қорда ва ботқоқликда юришга мослашган. Танасининг уз. 220 см гача, бўйи яғринидан 150 см гача, вазни 220 кг гача. Евросиё ва Шим. Американинг қутб ороллари, тундра пасттекисликлари ва тоғли тайгасида таркалган. Таймир я.о.да Ш.б.нинг сони 500 000 га яқин. Тундрадан, Тайгадан ва яна орқага мавсумий миграция қилади. Қишда лишайниклар (ягел) ва шохчалар, ёзда барг ва новдалар, мева ва замбуруғлар билан озиқланади. Сент. — октябрда урчийди. Бўғозлик даври 220 кун, 1—2 та бола туғади. Эркаклари урчишдан сўнг, урғочилари болалагандан кейин шохларини ташлайди; августда янгиси ўсиб чиқади. Пўсти ва териси учун овланади. 2 минг йил илгари хонакилаштирилган, деб тахмин қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.