Şimol yoğdusi

Şimol yoğdusi ŞIMOL YOĞDUSI, qutb yoğdusi — atmosferaning yuqori siyrak qatlamida hosil böladigan yoruğlaniş. Koinotdan katta tezlik bilan kelayotgan zaryadlangan zarralar Yer atmosferasiga kirib kelib, Yerdan 90—100 km balandlikda siyrak havodagi atom va molekulalar bilan ta'sirlaşib, ularni qözğalgan holatga ötkazadi. Qözğalgan holatdan boşlanğiç holatiga qaytişda atomlar va molekulalar kvant körinişida yoruğlik çiqaradi. Şu yoruğlik yoğdu bölib körinadi. Bunday yoğdu Yer şarining qutb doirasi ustida kuçliroq sodir böladi va osmonning şimol tomonida körinadi (nomi şundan). Ş. yo. şakllari turliça (ular yoy, nur, tasma va pardasimon) va özgaruvçan böladi. Ş.yo. rangini uning spektridagi eng kuçli nurlaniş çiziqlari belgilaydi. Bu çiziqlar kislorod atomining yaşil va qizil çiziqlari hisoblanadi. Ş.yo. sodir bölgan vaqtda kuçli magnit böronlari kuzatiladi, atmosfera ionlaşib qiziydi, bu esa radioaloqa va obhavoga ta'sir qiladi. Ş.yo.ni kuzatiş Yer atrofidagi radiatsion holatni örganişga yordam beradi.