Şimoliy Amerika platformasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140-b. — ziyouz.com
Şimoliy Amerika platformasi ŞIMOLIY AMERIKA (KANADA) PLATFORMASI — qadimiy baykal burmalanişi davrlarida (1250—950 mln. yil avval) şakllangan platforma. Unga Şim. Amerika qit'asining katta qismi bilan Baffin Yeri, Grenlandiya va bir qança kiçik orollar kiradi. Platformaning ğarb tomonidan turli geologik davrlarda burmalaniş jarayoniga uçragan toğlik zona Tinç okeandan, şarqda paleozoy davri toğlari Atlantika okeanidan ajratadi. Şim.da esa u Arktika arxipelagi va Şim. Grenlandiya bilan çegaradoş. Kanada qalqoni yer ustiga çiqib qolgan platforma kristalli zaminning katta qismini egallaydi. Tektonik harakatlar jarayonida zaminning ayrim joylari kötarilibçökişi tufayli u joylarda proterozoy, kembriydan tortib törtlamçi davr qatlamlarigaça uçratiş mumkin. Platformaning markaziy qismini Yuqori köldan jan.ğarbga gumbazsimon Nemaxa anteklizasi egallaydi. Ğarbda Kanada qalqoni va Qoyali toğlar orasida 3000 km ga çözilgan keng va katta vodiy joylaşgan va u, öz navbatida, Albert va Villiston çökmalarga ajralgan. Nemaxa anteklizasining şarq tomonida bir neça gumbazsimon kötarilma va çökma strukturalar bu joylarning geologik tuzilişini murakkablaştirgan. Buning natijasida Uluğ orollar zonasida doira şaklidagi Illinoys sineklizasi, Miçigan çuqur çökmasi, eni juda tor bölgan Sinsinnat uzun antekliza strukturalari şakllangan. Ular kontinental şaroitda rivojlanmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИМОЛИЙ АМЕРИКА (КАНАДА) ПЛАТФОРМАСИ — қадимий байкал бурмаланиши даврларида (1250—950 млн. йил аввал) шаклланган платформа. Унга Шим. Америка қитъасининг катта қисми билан Баффин Ери, Гренландия ва бир қанча кичик ороллар киради. Платформанинг ғарб томонидан турли геологик даврларда бурмаланиш жараёнига учраган тоғлик зона Тинч океандан, шарқда палеозой даври тоғлари Атлантика океанидан ажратади. Шим.да эса у Арктика архипелаги ва Шим. Гренландия билан чегарадош. Канада қалқони ер устига чиқиб қолган платформа кристалли заминнинг катта қисмини эгаллайди. Тектоник ҳаракатлар жараёнида заминнинг айрим жойлари кўтарилибчўкиши туфайли у жойларда протерозой, кембрийдан тортиб тўртламчи давр қатламларигача учратиш мумкин. Платформанинг марказий қисмини Юқори кўлдан жан.ғарбга гумбазсимон Немаха антеклизаси эгаллайди. Ғарбда Канада қалқони ва Қояли тоғлар орасида 3000 км га чўзилган кенг ва катта водий жойлашган ва у, ўз навбатида, Альберт ва Виллистон чўкмаларга ажралган. Немаха антеклизасининг шарқ томонида бир неча гумбазсимон кўтарилма ва чўкма структуралар бу жойларнинг геологик тузилишини мураккаблаштирган. Бунинг натижасида Улуғ ороллар зонасида доира шаклидаги Иллинойс синеклизаси, Мичиган чуқур чўкмаси, эни жуда тор бўлган Цинциннат узун антеклиза структуралари шаклланган. Улар континентал шароитда ривожланмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.