Şimoliy Mariana orollari

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 144–145-b. — ziyouz.com

Şimoliy Mariana orollari ŞIMOLIY MARIANA OROLLARI, Şimoliy Mariana Orollari Hamdöstligi — Tinç okeanning ğarbiy qismi, Mikroneziyadagi Mariana orollari guruhida joylaşgan davlat. Mayd. 477 km2. Aholisi 77,3 ming kişi (2002). Poytaxti — Susupe şahri (Saypan o.da). Aholisining asosiy qismi — tub joy aholisi bölgan çamorrolar. Rasmiy til — ingliz tili. Dindorlarning aksariyati katoliklar.

Davlat tuzumi. Ş.M.O. — «AQŞga erkin qöşilgan qudud». Davlat va ijroçi hokimiyat boşliği — gubernator. Qonun çiqaruvçi hokimiyat organi — 2 palatali parlament (senat va vakillar palatasi).

Tabiati. Mamlakat 14 yirik va bir qança mayda orol hamda riflarda joylaşgan. Orollar şim. va jan. orollar tizimini taşkil etadi. Şim. orollar tizimi vulkan orollar (sönmagan vulkanlar bor, eng baland joyi 965 m). Janubiy orollar tizimi marjon va vulkan orollardan iborat. Fosforit, oltingugurt, temir va marganets rudasi konlari bor. Iklimi tropik, passatli iqlim. Yiliga 1800—2000 mm yoğin yoğadi. Örtaça oylik tra 26—28°. Tayfunlar bölib turadi. Toğ yon bağirlari nam tropik örmonlar bilan qoplangan; savanna maydonlari bor. Mayda kemiruvçilar, quş va haşarotlar yaşaydi.

Tarixi. Ş.M.O. davlati 1976 yil BMTning Tinç okean orollaridagi vasiylik hududlarini böliş jarayonida taşkil topgan. 1986 yil 3 noyab. da Ş.M.O. AQŞ bilan erkin uyuşişi töğrisidagi bitim kuçga kirdi. 1993 yilda AQŞ vasiyligi bekor qilindi.

Xöjaligi. Iqtisodiyotining asosi — xorijiy sayyohlik (yiliga 200 mingga yaqin sayyoh kelibketadi; asosan, Yaponiyadan) va q.x. (mamlakat hududining 'D qismiga yaqini band). Kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, şakarqamiş, non daraxti, kofe östiriladi, pomidor va qovun ekiladi. Baliq (asosan tunets) ovlanadi va qayta işlanadi. Qoramol, çöçqa, eçki boqiladi.

Sanoati q.x. xom aşyosini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Töqimaçilik va tikuvçilik mahsulotlari, içimliklar işlab çiqariladi. Avtomobil yöllari uz. 494 km (27% qattiq qoplamali). Çetga q.x. mahsulotlari çiqaradi. Taşqi savdoda Yaponiya, AQŞ bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — AQŞ dollari.

Ş.M.O.da ingliz va mahalliy (çamorro) tillarda «Marianas verayeti nyus end vyus» («Mariana yangiliklari», 1972 yildan), «Marianas revyu» («Mariana şarhi», 1979 yildan) va ingliz tilida «Marianas observer» («Mariana kuzatuvçisi») haftanomalari, ingliz tilida «Saypan tribyun» («Saypan minbari», haftada 2 marta) gaz. çiqadi. «Inter aylend komyunikeyşn inkorporeyted» tijorat radioeşittiriş xizmati 1984 yil taşkil etilgan. 33 kanalli «Tropik aylendz keybl TV korporeyşn» tijorat televideniye korporatsiyasi 1988 yildan faoliyat körsatadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШИМОЛИЙ МАРИАНА ОРОЛЛАРИ, Шимолий Мариана Ороллари Ҳамдўстлиги — Тинч океаннинг ғарбий қисми, Микронезиядаги Мариана ороллари гуруҳида жойлашган давлат. Майд. 477 км2. Аҳолиси 77,3 минг киши (2002). Пойтахти — Сусупе шаҳри (Сайпан о.да). Аҳолисининг асосий қисми — туб жой аҳолиси бўлган чаморролар. Расмий тил — инглиз тили. Диндорларнинг аксарияти католиклар.

Давлат тузуми. Ш.М.О. — «АҚШга эркин қўшилган қудуд». Давлат ва ижрочи ҳокимият бошлиғи — губернатор. Қонун чиқарувчи ҳокимият органи — 2 палатали парламент (сенат ва вакиллар палатаси).

Табиати. Мамлакат 14 йирик ва бир қанча майда орол ҳамда рифларда жойлашган. Ороллар шим. ва жан. ороллар тизимини ташкил этади. Шим. ороллар тизими вулкан ороллар (сўнмаган вулканлар бор, энг баланд жойи 965 м). Жанубий ороллар тизими маржон ва вулкан ороллардан иборат. Фосфорит, олтингугурт, темир ва марганец рудаси конлари бор. Иклими тропик, пассатли иқлим. Йилига 1800—2000 мм ёғин ёғади. Ўртача ойлик тра 26—28°. Тайфунлар бўлиб туради. Тоғ ён бағирлари нам тропик ўрмонлар билан қопланган; саванна майдонлари бор. Майда кемирувчилар, қуш ва ҳашаротлар яшайди.

Тарихи. Ш.М.О. давлати 1976 йил БМТнинг Тинч океан оролларидаги васийлик ҳудудларини бўлиш жараёнида ташкил топган. 1986 йил 3 нояб. да Ш.М.О. АҚШ билан эркин уюшиши тўғрисидаги битим кучга кирди. 1993 йилда АҚШ васийлиги бекор қилинди.

Хўжалиги. Иқтисодиётининг асоси — хорижий сайёҳлик (йилига 200 мингга яқин сайёҳ келибкетади; асосан, Япониядан) ва қ.х. (мамлакат ҳудудининг ‘Д қисмига яқини банд). Кокос пальмаси, банан, цитрус мевалар, шакарқамиш, нон дарахти, кофе ўстирилади, помидор ва қовун экилади. Балиқ (асосан тунец) овланади ва қайта ишланади. Қорамол, чўчқа, эчки боқилади.

Саноати қ.х. хом ашёсини қайта ишлашга ихтисослашган. Тўқимачилик ва тикувчилик маҳсулотлари, ичимликлар ишлаб чиқарилади. Автомобиль йўллари уз. 494 км (27% қаттиқ қопламали). Четга қ.х. маҳсулотлари чиқаради. Ташқи савдода Япония, АҚШ билан ҳамкорлик қилади. Пул бирлиги — АҚШ доллари.

Ш.М.О.да инглиз ва маҳаллий (чаморро) тилларда «Марианас верайети ньюс энд вьюс» («Мариана янгиликлари», 1972 йилдан), «Марианас ревью» («Мариана шарҳи», 1979 йилдан) ва инглиз тилида «Марианас обсервер» («Мариана кузатувчиси») ҳафтаномалари, инглиз тилида «Сайпан трибюн» («Сайпан минбари», ҳафтада 2 марта) газ. чиқади. «Интер айленд комьюникейшн инкорпорейтед» тижорат радиоэшиттириш хизмати 1984 йил ташкил этилган. 33 каналли «Тропик айлендз кейбл ТВ корпорейшн» тижорат телевидение корпорацияси 1988 йилдан фаолият кўрсатади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.