Şimoliy Sibir pasttekisligi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 150–151-b. — ziyouz.com
Şimoliy Sibir pasttekisligi ŞIMOLIY SIBIR PASTTEKISLIGI, Taymir pasttekisligi — Yenisey va Olenyok daryolarining quyiliş yeri oraliğidagi pasttekislik. Krasnoyarsk ölkasi va Saxa (Yakutiya) Respublikasi hududida, ğarbda Ğarbiy Sibir bilan, şim.şarqda Laptevlar dengiziga tutaş., Ğarbdan şarqqa 1550 km dan ziyod, şim.dan jan.ga 480—500 km ga çözilgan. Yer yuzasi tölqinsimon tuzilişga ega.
Ş.S.p. gersin va mezozoy burmalanişlari natijasida şakllangan strukturalarning çökkan qismida joylaşgan bölib, törtlamçi davr dengiz, daryo va muzlik yotqiziqlaridan tuzilgan. Arktika va subarktika iklim mintaqalarida joylaşgan. Qişi uzoq (7—8 oy) va sovuq, yozi qisqa va salqin. Yanv. ning örtaça t-rasi —30°, —36°, eng past tra ğarbida —57°, şarqida —61° gaça. Iyulning örtaça t-rasi şim.da 4°, jan. da 12°, eng yuqori tra 30°. Yoğingarçilik ğarbiy qismida 300—350 mm, şarqiy qismida 200—230 mm, Lena daryosi deltasi hududida 100 mm. Ş.S.p. orqali Pyasina, Yuqori Taymir, Xatanga, Anabar, Olenyok va boşqalar daryolar oqib ötadi. Pasttekislikda köplab muz va termokarst köllari bor. Katta qismida doimiy muzloq yerlar va botqoqliklar tarqalgan. Pasttekislikda, asosan, tundra ösimliklari (mox, lişayniklar), jan. qismida butali tundra, jan. çekkasida örmontundra ösimliklari ösadi. Ş.S.p.da qutb tulkisi (oq tulki), böri, buğu, lemming va boşqalar uçraydi. Neft, gaz, toşkömir konlari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИМОЛИЙ СИБИРЬ ПАСТТЕКИСЛИГИ, Таймир пасттекислиги — Енисей ва Оленёк дарёларининг қуйилиш ери оралиғидаги пасттекислик. Красноярск ўлкаси ва Саха (Якутия) Республикаси ҳудудида, ғарбда Ғарбий Сибирь билан, шим.шарқда Лаптевлар денгизига туташ., Ғарбдан шарққа 1550 км дан зиёд, шим.дан жан.га 480—500 км га чўзилган. Ер юзаси тўлқинсимон тузилишга эга.
Ш.С.п. герцин ва мезозой бурмаланишлари натижасида шаклланган структураларнинг чўккан қисмида жойлашган бўлиб, тўртламчи давр денгиз, дарё ва музлик ётқизиқларидан тузилган. Арктика ва субарктика иклим минтақаларида жойлашган. Қиши узоқ (7—8 ой) ва совуқ, ёзи қисқа ва салқин. Янв. нинг ўртача т-раси —30°, —36°, энг паст тра ғарбида —57°, шарқида —61° гача. Июлнинг ўртача т-раси шим.да 4°, жан. да 12°, энг юқори тра 30°. Ёғингарчилик ғарбий қисмида 300—350 мм, шарқий қисмида 200—230 мм, Лена дарёси дельтаси ҳудудида 100 мм. Ш.С.п. орқали Пясина, Юқори Таймир, Хатанга, Анабар, Оленёк ва бошқалар дарёлар оқиб ўтади. Пасттекисликда кўплаб муз ва термокарст кўллари бор. Катта қисмида доимий музлоқ ерлар ва ботқоқликлар тарқалган. Пасттекисликда, асосан, тундра ўсимликлари (мох, лишайниклар), жан. қисмида бутали тундра, жан. чеккасида ўрмонтундра ўсимликлари ўсади. Ш.С.п.да қутб тулкиси (оқ тулки), бўри, буғу, лемминг ва бошқалар учрайди. Нефть, газ, тошкўмир конлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.