Şimoliy uruş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Şimoliy uruş (1700-21) Rossiya (Şim. Ittifoq tarkibida)ning Boltiq dengiziga çiqiş uçun Şvetsiyaga qarşi uruşi. Narva ostonasidagi mağlubiyat (1700) dan keyin Pyotr I armiyani qayta tuzdi. Boltiq flotini barpo etdi. 1701—04 yillarda rus qöşinlari Fin qöltiği sohillarida mustahkamlanib olib, Derpt, Narva va boşqalar istehkomlarni egalladi. 1703 yil SanktPeterburgga asos solindi; u Rossiya imperiyasining poytaxtiga aylandi. 1708 yil Rossiya hududiga bostirib kirgan şved qöşinlari Lesnaya yaqinida mağlubiyatga uçradi. Poltava jangi (1709)da Şvetsiya butunlay tormor etildi va Karl XII Turkiyaga qoçdi. Boltiq floti Gangut (1714), Grengam (1720) va boşqalar joylarda ğalabaga erişdi. Niştadt sulh şartnomasi (1721) bu uruşga yakun yasadi. Unga köra, Liflyandiya (Riga bilan birga), Estlyandiya (Revel, Narva bilan birga), Kareliyaning bir qismi (Keksgolm bilan birga), Ingermanlandiya (Ijor yeri), Ezel va Dago o.lari Rossiyaga ötdi. Rus qöşinlari tomonidan bosib olingan Finlyandiya yerlarining köp qismi Şvetsiyaga qaytarildi. Rossiya Şvetsiyaga 2 mln. yefimka (pul birligi) miqdorida tovon töladi, har ikki davlat örtasidagi savdo munosabatlari tiklandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИМОЛИЙ УРУШ (1700-21) Россия (Шим. Иттифоқ таркибида)нинг Болтиқ денгизига чиқиш учун Швецияга қарши уруши. Нарва остонасидаги мағлубият (1700) дан кейин Пётр I армияни қайта тузди. Болтиқ флотини барпо этди. 1701—04 йилларда рус қўшинлари Фин қўлтиғи соҳилларида мустаҳкамланиб олиб, Дерпт, Нарва ва бошқалар истеҳкомларни эгаллади. 1703 йил СанктПетербургга асос солинди; у Россия империясининг пойтахтига айланди. 1708 йил Россия ҳудудига бостириб кирган швед қўшинлари Лесная яқинида мағлубиятга учради. Полтава жанги (1709)да Швеция бутунлай тормор этилди ва Карл XII Туркияга қочди. Болтиқ флоти Гангут (1714), Гренгам (1720) ва бошқалар жойларда ғалабага эришди. Ништадт сулҳ шартномаси (1721) бу урушга якун ясади. Унга кўра, Лифляндия (Рига билан бирга), Эстляндия (Ревель, Нарва билан бирга), Карелиянинг бир қисми (Кексгольм билан бирга), Ингерманландия (Ижор ери), Эзель ва Даго о.лари Россияга ўтди. Рус қўшинлари томонидан босиб олинган Финляндия ерларининг кўп қисми Швецияга қайтарилди. Россия Швецияга 2 млн. ефимка (пул бирлиги) миқдорида товон тўлади, ҳар икки давлат ўртасидаги савдо муносабатлари тикланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.