Şirvon
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com
Şirvon — Şim. Ozarbayjonda, Kaspiy dengizining ğarbiy sohilida joylaşgan tarixiy viloyat. «Ş.» atamasi — «Şarvan» şaklida sosoniylar davrida (226—651) qadimiy Kavkaz Albaniyasi, keyinçalik Arronini bir qismini anglatiş uçun qöllanilgan. 654 yil Ş. arablar tomonidan egallangan va keyinçalik Şaybon qabilasidan bölgan arab noiblarining merosiy mulkiga aylangan. Ş.ni 799—1538 yillarda şirvonşohlar sulolasi boşqargan. Ularning davrida Ş. hududiga Kura daryosidan Darband şahrigaça bölgan yerlar kirgan. Poytaxti — Şemaxa şahri Saljuqiylar bosqini vaqtida Ş. Ozarbayjon mustaqilligi uçun kuraş markaziga aylangan. 12—13-asrlarda uşbu kuraş jarayonida Ş. Gruziya bilan yaqinlaşgan. 15-asr örtasida Ş. ança kuçaygan. U ipak yetiştiriş va töqimaçilikning markazlaridan bölib, xalqaro savdoda muhim rol öynagan. Ş., şuningdek, yirik madaniy markaz bölib, unda Nizomiy, Xoqoniy. Falakiy va boşqalar ijod qilganlar. Sifaviylar davlati kuçayişi bilan Ş. ularga qaram bölib qolib, 1538 yil şirvonşohlar hokimiyati barham topgan. Ş. Safaviylar davlatining viloyatiga aylangan. 1748 yil Ş. hududida mustaqil Şirvon xonligi barpo etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИРВОН — Шим. Озарбайжонда, Каспий денгизининг ғарбий соҳилида жойлашган тарихий вилоят. «Ш.» атамаси — «Шарван» шаклида сосонийлар даврида (226—651) қадимий Кавказ Албанияси, кейинчалик Арронини бир қисмини англатиш учун қўлланилган. 654 йил Ш. араблар томонидан эгалланган ва кейинчалик Шайбон қабиласидан бўлган араб ноибларининг меросий мулкига айланган. Ш.ни 799—1538 йилларда ширвоншоҳлар сулоласи бошқарган. Уларнинг даврида Ш. ҳудудига Кура дарёсидан Дарбанд шаҳригача бўлган ерлар кирган. Пойтахти — Шемаха шаҳри Салжуқийлар босқини вақтида Ш. Озарбайжон мустақиллиги учун кураш марказига айланган. 12—13-асрларда ушбу кураш жараёнида Ш. Грузия билан яқинлашган. 15-аср ўртасида Ш. анча кучайган. У ипак етиштириш ва тўқимачиликнинг марказларидан бўлиб, халқаро савдода муҳим роль ўйнаган. Ш., шунингдек, йирик маданий марказ бўлиб, унда Низомий, Хоқоний. Фалакий ва бошқалар ижод қилганлар. Сифавийлар давлати кучайиши билан Ш. уларга қарам бўлиб қолиб, 1538 йил ширвоншоҳлар ҳокимияти барҳам топган. Ш. Сафавийлар давлатининг вилоятига айланган. 1748 йил Ш. ҳудудида мустақил Ширвон хонлиги барпо этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.