Şişa qoliplaş maşinasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 169–170-b. — ziyouz.com
Şişa qoliplaş maşinasi — şişa bötqasi (massasi)ni har xil şaklli qoliplarga quyib (ştamplab, presslab, prokatlab, çözib, puflab va boşqalar usullarda) şişa buyumlar oliş uçun möljallangan qurilma. Bunda işlatiladigan şişa bötqasining qovuşqoqligi 1024107 Ns/m2 (1Ns/m2=10 pauz), t-rasi 700—1000° bölişi lozim. Mas, şişa taxta (oyna) oliş uçun şişani tik (vertikal) çözadigan Ş. q.m. işlatiladi (rasm, 1). Unda qayiqsimon idiş (vanna) dagi tirqişdan kiradigan yoki erkin qalqib turgan qaynoq şişa bötqasi uzluksiz tarzda yuqoriga (vertikal tarzda) çöziladi. Natijada eni 2,5—3 m, qalinligi 2— 6 mm li lenta hosil böladi. Bu lenta asbest valiklar yordamida maşina şaxtasi orqali ötib «pişadi», keyin zarur ölçamda kesilib, maxsus idişlarga taxlanadi. Şişa taxta gorizontal çöziş va prokatlaş usulida ham tayyorlanadi.
Şişabloklar, me'morlik bezaklari, şişa suv ölçaş idişlari, bankalar, butilkalar, kolbalar va boşqalar şişa buyumlar presslaşpuflaş va puflaş usullarida olinadi. Mas, presslaşpuflaş maşinasida (rasm, 2) keng böğizli şişa idişlar tayyorlanadi. Bunda xomaki va toza qolipga suyuq şişa porsiyasi solinadi, presslaş usulida zagotovka (xomaki buyum) tayyorlanadi va böğziga şakl beriladi, keyin zagotovka toza qolipga ötkaziladi, puflaş usulida u tayyor buyum holiga keltiriladi. Tor böğizli idişlar (şişa banka, kolba va boşqalarlar) puflaş maşinasida olinadi. Unda zagotovka ham, tayyor buyum ham siqilgan havo yordamida puflama usulda olinadi. Ba'zan idişlarning böğzi vakuum (havoni sörib oliş) usulida hosil qilinadi. Oldingisi fiderli, keyingisi vakuumli Ş.q.m. deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИША ҚОЛИПЛАШ МАШИНАСИ — шиша бўтқаси (массаси)ни ҳар хил шаклли қолипларга қуйиб (штамплаб, пресслаб, прокатлаб, чўзиб, пуфлаб ва бошқалар усулларда) шиша буюмлар олиш учун мўлжалланган қурилма. Бунда ишлатиладиган шиша бўтқасининг қовушқоқлиги 1024107 Нс/м2 (1Нс/м2=10 пауз), т-раси 700—1000° бўлиши лозим. Мас, шиша тахта (ойна) олиш учун шишани тик (вертикал) чўзадиган Ш. қ.м. ишлатилади (расм, 1). Унда қайиқсимон идиш (ванна) даги тирқишдан кирадиган ёки эркин қалқиб турган қайноқ шиша бўтқаси узлуксиз тарзда юқорига (вертикал тарзда) чўзилади. Натижада эни 2,5—3 м, қалинлиги 2— 6 мм ли лента ҳосил бўлади. Бу лента асбест валиклар ёрдамида машина шахтаси орқали ўтиб «пишади», кейин зарур ўлчамда кесилиб, махсус идишларга тахланади. Шиша тахта горизонтал чўзиш ва прокатлаш усулида ҳам тайёрланади.
Шишаблоклар, меъморлик безаклари, шиша сув ўлчаш идишлари, банкалар, бутилкалар, колбалар ва бошқалар шиша буюмлар пресслашпуфлаш ва пуфлаш усулларида олинади. Мас, пресслашпуфлаш машинасида (расм, 2) кенг бўғизли шиша идишлар тайёрланади. Бунда хомаки ва тоза қолипга суюқ шиша порцияси солинади, пресслаш усулида заготовка (хомаки буюм) тайёрланади ва бўғзига шакл берилади, кейин заготовка тоза қолипга ўтказилади, пуфлаш усулида у тайёр буюм ҳолига келтирилади. Тор бўғизли идишлар (шиша банка, колба ва бошқаларлар) пуфлаш машинасида олинади. Унда заготовка ҳам, тайёр буюм ҳам сиқилган ҳаво ёрдамида пуфлама усулда олинади. Баъзан идишларнинг бўғзи вакуум (ҳавони сўриб олиш) усулида ҳосил қилинади. Олдингиси фидерли, кейингиси вакуумли Ш.қ.м. деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.