Şişakristallit
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 170-b. — ziyouz.com
Şişakristallit - şişani kristallaş natijasida olingan sun'iy polikristall material. Ş.k. kristall va qoldiq şişa fazalaridan iborat. Kristallarning ölçamlari, odatda, 1 mkm gaça, konsentratsiyasi esa keng oraliqda (hajmga nisbatan 20—90%) böladi. Ş.k. olişda qayta qizdiriş paytida ma'lum bir kristall fazalar (mas, kordiyerit, spodumen, vollastonit va boşqalar) hosil qiladigan şişalardan foydalaniladi. Ba'zi hollarda Ş.k. mayda donador şişa bölakçalarini kristallaş yöli bilan tayyorlanadi. Qizdiriş natijasida şişa bölakçalari kristallanadi, bir-biriga yopişib polikristall tuzilişga ega bölgan yaxlit materialga aylanadi. Kristallaniş jarayonida avval şişada kristallaniş markazlari hosil böladi, söngra kristallarning ösişi röy beradi. Kristallaniş jarayonini tezlaştiriş maqsadida şişa tarkibiga metall holdagi (Si, A§, Ai, 51, P1 va boşqalar) yoki metallmas katalizatorlar (TYU , R 0 , Sg 0 , 2g0 ,
2 2 5 2 3 2 2p0, ZpO,, \¥0 , Mo0 , Se0 , ftoridlar,
3 3 2 selenidlar va sulfidlar) kiritiladi. Şişasozlikning rivojlanişi natijasida Ş.k.ning izdoşlari 2 fazali şişalar (böğiq şişalar, Reomyur çinnisi, fotosezgir şişalar) ham işlab çiqarilmoqda. Ş.k. xalqxöjaligining köpgina sohalarida, qurilişda, kimyo, toğkon işi, elektrotexnika sanoatlarida qöllanadi. Ş.k. Ruminiyada — «rumin çinnisi», AQŞ da — «pirokeram», Rossiyada — «sitall», Germaniyada — «vitrokeram», Çexiyada — «riston», Vengriyada — «minelbit», Polşada — «kvaziglaz» nomi bilan yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИШАКРИСТАЛЛИТ - шишани кристаллаш натижасида олинган сунъий поликристалл материал. Ш.к. кристалл ва қолдиқ шиша фазаларидан иборат. Кристалларнинг ўлчамлари, одатда, 1 мкм гача, концентрацияси эса кенг оралиқда (ҳажмга нисбатан 20—90%) бўлади. Ш.к. олишда қайта қиздириш пайтида маълум бир кристалл фазалар (мас, кордиерит, сподумен, волластонит ва бошқалар) ҳосил қиладиган шишалардан фойдаланилади. Баъзи ҳолларда Ш.к. майда донадор шиша бўлакчаларини кристаллаш йўли билан тайёрланади. Қиздириш натижасида шиша бўлакчалари кристалланади, бир-бирига ёпишиб поликристалл тузилишга эга бўлган яхлит материалга айланади. Кристалланиш жараёнида аввал шишада кристалланиш марказлари ҳосил бўлади, сўнгра кристалларнинг ўсиши рўй беради. Кристалланиш жараёнини тезлаштириш мақсадида шиша таркибига металл ҳолдаги (Си, А§, Аи, 51, Р1 ва бошқалар) ёки металлмас катализаторлар (ТЮ , Р 0 , Сг 0 , 2г0 ,
2 2 5 2 3 2 2п0, ЗпО,, \¥0 , Мо0 , Се0 , фторидлар,
3 3 2 селенидлар ва сульфидлар) киритилади. Шишасозликнинг ривожланиши натижасида Ш.к.нинг издошлари 2 фазали шишалар (бўғиқ шишалар, Реомюр чинниси, фотосезгир шишалар) ҳам ишлаб чиқарилмоқда. Ш.к. халқхўжалигининг кўпгина соҳаларида, қурилишда, кимё, тоғкон иши, электротехника саноатларида қўлланади. Ш.к. Руминияда — «румин чинниси», АҚШ да — «пирокерам», Россияда — «ситалл», Германияда — «витрокерам», Чехияда — «ристон», Венгрияда — «минельбит», Польшада — «квазиглаз» номи билан юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.