Şivaji
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128-b. — ziyouz.com
Şivaji (1627.6.4 yoki 1630.19.11 1680.3.4) — Hindistondagi marathalar davlati asosçisi (1674), marathalarning mustaqillik uçun kuraşlari rahbari. Yirik mulkdor (jogirdor) va laşkarboşi Şohji (Şoxu) oilasida tuğilgan. Otasi Ahmadnagar va Bijaypur hokimlari xizmatida bölgan. 1646—55 yillarda Ş. harbiy kuç, ayyorlik va pora bilan Maharaştraning şim.ğarbi va Şim. Konkanning bir qismi, bir neça muhim qal'alarni egallab olgan. Bijaypur bilan bölgan uruşda (1658—61) Ş. bir neça muvafaqqiyatli hujumlar uyuştirib, unga qarşi yuborilgan sarkarda Afzalxonni öldirgan (1659), biroq Boburiylar bilan bölgan uruş (1660—65) da yengilgan. Ş. Avrangzeb saroyiga, Agraga borişga majbur bölgan, hibsga olingan, lekin 1666 yil qoçgan. 1670 yil kuraşni qayta boşlagan va öz yerlari, mulklarini qaytarib olgan. 1674 yil u Raygarx (Raygad)da Maharaştraning oliy hukmdori sifatida tantanali suratda taxtga ötirgan. 1675—78 yillarda Ş. Kannara, Maysur va Karnatikga ğolibona yurişlar qilgan. Hayotining oxirda Ş. qöl ostida Ğarbiy Maharaştraning barça hududi, Şim. va Janubiy Konkan, Ğarbiy Kannara, Maysurdagi qator viloyatlar va Karnatikning bir kismi (Tanjur atrofi) bor edi. Marathalarning xaloskori, mustaqil davlati asosçisi va hinduizm himoyaçisi sifatida Ş. marathalarning milliy qahramoni sanaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИВАЖИ (1627.6.4 ёки 1630.19.11 1680.3.4) — Ҳиндистондаги маратҳалар давлати асосчиси (1674), маратҳаларнинг мустақиллик учун курашлари раҳбари. Йирик мулкдор (жогирдор) ва лашкарбоши Шоҳжи (Шоху) оиласида туғилган. Отаси Аҳмаднагар ва Бижайпур ҳокимлари хизматида бўлган. 1646—55 йилларда Ш. ҳарбий куч, айёрлик ва пора билан Маҳараштранинг шим.ғарби ва Шим. Конканнинг бир қисми, бир неча муҳим қалъаларни эгаллаб олган. Бижайпур билан бўлган урушда (1658—61) Ш. бир неча мувафаққиятли ҳужумлар уюштириб, унга қарши юборилган саркарда Афзалхонни ўлдирган (1659), бироқ Бобурийлар билан бўлган уруш (1660—65) да енгилган. Ш. Аврангзеб саройига, Аграга боришга мажбур бўлган, ҳибсга олинган, лекин 1666 йил қочган. 1670 йил курашни қайта бошлаган ва ўз ерлари, мулкларини қайтариб олган. 1674 йил у Райгарх (Райгад)да Маҳараштранинг олий ҳукмдори сифатида тантанали суратда тахтга ўтирган. 1675—78 йилларда Ш. Каннара, Майсур ва Карнатикга ғолибона юришлар қилган. Ҳаётининг охирда Ш. қўл остида Ғарбий Маҳараштранинг барча ҳудуди, Шим. ва Жанубий Конкан, Ғарбий Каннара, Майсурдаги қатор вилоятлар ва Карнатикнинг бир кисми (Танжур атрофи) бор эди. Маратҳаларнинг халоскори, мустақил давлати асосчиси ва ҳиндуизм ҳимоячиси сифатида Ш. маратҳаларнинг миллий қаҳрамони саналади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.