Şlak
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174-b. — ziyouz.com
Şlak (nem.), toşqol — 1) metallurgiyada — eritiş jarayonlarida (mas, pölat eritişda) suyuq metall sirtini qoplovçi (soviganda toşsimon yoki şişasimon holatga ötuvçi) eritma. Ş. peçga maxsus solinadigan flyus, metallurgiya reaksiyalari natijasida ajralib çiqadigan qöşilmalar va yoqilği kulidan iborat. Asosiy komponentlari — kislotali oksidlar §Yu va asosli ok-
2 sidlar SaO, ĞeO, M§0, şuningdek neytral oksidlar A1 0 , 2pO. Tarkibidagi
2 3 bu oksidlarning miqdoriga qarab, Ş. asosli yoki kislotali bölişi mumkin.
Metallurgiya jarayonlarida Ş. muhim rol öynaydi: metallni peçdagi muhitning zararli ta'siridan muhofaza qiladi, qalqib çiquvçi qöşilmalarni biriktirib oladi va boşqalar fizikkimyoviy funksiyalarni bajaradi; 2) buğ qozonlari öçoXlarida qattiq yoqilği yonganda hosil böladigan qoldiqlar; 3) qurilişda — şlakportlandsement, mineral paxta va boşqalar olişda foydalaniladigan xom aşyo. Ş. beton töldirgiçlari sifatida, yöl qurilişida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЛАК (нем.), тошқол — 1) металлургияда — эритиш жараёнларида (мас, пўлат эритишда) суюқ металл сиртини қопловчи (совиганда тошсимон ёки шишасимон ҳолатга ўтувчи) эритма. Ш. печга махсус солинадиган флюс, металлургия реакциялари натижасида ажралиб чиқадиган қўшилмалар ва ёқилғи кулидан иборат. Асосий компонентлари — кислотали оксидлар §Ю ва асосли ок-
2 сидлар СаО, ҒеО, М§0, шунингдек нейтрал оксидлар А1 0 , 2пО. Таркибидаги
2 3 бу оксидларнинг миқдорига қараб, Ш. асосли ёки кислотали бўлиши мумкин.
Металлургия жараёнларида Ш. муҳим роль ўйнайди: металлни печдаги муҳитнинг зарарли таъсиридан муҳофаза қилади, қалқиб чиқувчи қўшилмаларни бириктириб олади ва бошқалар физиккимёвий функцияларни бажаради; 2) буғ қозонлари ўчоХларида қаттиқ ёқилғи ёнганда ҳосил бўладиган қолдиқлар; 3) қурилишда — шлакпортландцемент, минерал пахта ва бошқалар олишда фойдаланиладиган хом ашё. Ш. бетон тўлдиргичлари сифатида, йўл қурилишида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.