Şlyuz
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176-b. — ziyouz.com
Şlyuz (gollandça §1ş5, lot. yexs1is1o — bölaman) — 1) navigatsiyada — kemalarni daryo yoki kanallarga bir suv sathidan ikkinçi suv sathiga ötkaziş uçun möljallangan gidrotexnika inşooti. Devorlar va darvozalar bilan ajratilgan kameradan iborat. Kemalarni quyi sathdan yuqori sathga ötkaziş uçun pastki darvoza oçiladi, kemalar kameraga kirgizilgaç, darvoza yopiladi, söngra alohida galereya (yöl) yordamida kamera suvga tölğaziladi. Kameradagi suv sathi yuqorigi suv sathi bilan tenglaşganda yuqorigi darvoza oçiladi va kemalar kameradan çiqarib yuboriladi. Kemalar yuqori sathdan quyi sathga tuşirilayotganda suv çiqarilib, yuqori suv sathi quyi suv sathi bilan tenglaşganda pastki darvoza oçiladi va kema çiqarib yuboriladi.
Ş.lar bir yoki köp kamerali, bir poğonali yoki köp poğonali böladi. Ş.larning ölçami daryo yoki kanallarning kattakiçikligiga bogliq. Yirik Ş.ning çuq. 5—15 m, eni 35 m gaça, uz. 400 m gaça qilib quriladi. Kamera suv keltiriş qurilmalari vositasida suvga töldiriladi yoki suvdan böşatiladi; 2) metallurgiyada — foydali qazilmalarni boyitiş uçun rudalarni saralaş apparati; suv va mayda rudalar aralaşmasi ötkaziladigan tubi önqirçönqir (brusça, yölyöl rezinalar va boşqalardan iborat) qiya nov körinişidagi qurilma. Tubida oğir minerallar va metallar çökib qoladi. Köp yarusli va avtomatik turlari bor; 3) kosmonavtikada — Ş. bölmasi — kosmik kema (KK) ning germetik bölmasi; kosmonavtlarning kabinaning germetikligini buzmay KK dan oçiq kosmosga çiqişiga xizm.at qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЛЮЗ (голландча §1ш5, лот. ехс1ис1о — бўламан) — 1) навигацияда — кемаларни дарё ёки каналларга бир сув сатҳидан иккинчи сув сатҳига ўтказиш учун мўлжалланган гидротехника иншооти. Деворлар ва дарвозалар билан ажратилган камерадан иборат. Кемаларни қуйи сатҳдан юқори сатҳга ўтказиш учун пастки дарвоза очилади, кемалар камерага киргизилгач, дарвоза ёпилади, сўнгра алоҳида галерея (йўл) ёрдамида камера сувга тўлғазилади. Камерадаги сув сатҳи юқориги сув сатҳи билан тенглашганда юқориги дарвоза очилади ва кемалар камерадан чиқариб юборилади. Кемалар юқори сатҳдан қуйи сатҳга туширилаётганда сув чиқарилиб, юқори сув сатҳи қуйи сув сатҳи билан тенглашганда пастки дарвоза очилади ва кема чиқариб юборилади.
Ш.лар бир ёки кўп камерали, бир поғонали ёки кўп поғонали бўлади. Ш.ларнинг ўлчами дарё ёки каналларнинг каттакичиклигига боглиқ. Йирик Ш.нинг чуқ. 5—15 м, эни 35 м гача, уз. 400 м гача қилиб қурилади. Камера сув келтириш қурилмалари воситасида сувга тўлдирилади ёки сувдан бўшатилади; 2) металлургияда — фойдали қазилмаларни бойитиш учун рудаларни саралаш аппарати; сув ва майда рудалар аралашмаси ўтказиладиган туби ўнқирчўнқир (брусча, йўлйўл резиналар ва бошқалардан иборат) қия нов кўринишидаги қурилма. Тубида оғир минераллар ва металлар чўкиб қолади. Кўп ярусли ва автоматик турлари бор; 3) космонавтикада — Ш. бўлмаси — космик кема (КК) нинг герметик бўлмаси; космонавтларнинг кабинанинг герметиклигини бузмай КК дан очиқ космосга чиқишига хизм.ат қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.