«Şodiyona»
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 183-b. — ziyouz.com
«Şodiyona» — tantanavor kayfiyatni ifodalovçi qadimiy kuy va usullar turkumi. «Ş.» surnay, karnay, noğora (va, ba'zan, doira)lardan iborat ansambl tomonidan, ayrim hollarda yakka noğora yoki surnayda, asosan, töy, bazm, «bozori şab» kabi xalq bayramlarida ijro etilgan. Örta asr musiqa risolalarida «Ş.yi turkiy («Turkiy» doira usulida ijro etiladigan «Ş.»), «Ş.yi juftiy» (nikoh töylarida çalinadigan «Ş.» kuylari) kabi turlari tilga olingan. «Ş.» turkumi köp qismli bölib, kuylar soni 9—12 bölişi mumkin. Qismlarining hajmi kiçikroq bölsada, kuylar tuzilişi va noğora usullari juda murakkab. «Ş.» turkumidagi ba'zi kuylar Şaşmaqom çolğu yöllariga hamohang. Mas, A.Yusupov ijrosida yozib olingan «Ş.»ning 9qismi (Özbek xalq muzikasi, VI j., T., 1958) Tasnifi Navoning ritmik körinişidir. «Ş.»ning bizgaça yetib kelgan namunalari köp ijro etiladi, raqs kuylari sifatida keng tarqalgan. Şaşmaqomning Buzruk maqomi, 2guruh şö'balaridan Rok yöllari «Ş.» nomi bilan ham maşhur bölib, surnay, karnay, noğora va doiradan iborat ansambllarda ijro etilib kelingan. Lekin «Ş.»ning bu turi kuy tuzilişi yirik şaklda, doira usuli, ohanglari va ritmik xususiyatlari jihatidan «Ş.»ning yuqorida zikr etilgan surnay yöllaridan tubdan farq qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ШОДИЁНА» — тантанавор кайфиятни ифодаловчи қадимий куй ва усуллар туркуми. «Ш.» сурнай, карнай, ноғора (ва, баъзан, доира)лардан иборат ансамбль томонидан, айрим ҳолларда якка ноғора ёки сурнайда, асосан, тўй, базм, «бозори шаб» каби халқ байрамларида ижро этилган. Ўрта аср мусиқа рисолаларида «Ш.йи туркий («Туркий» доира усулида ижро этиладиган «Ш.»), «Ш.йи жуфтий» (никоҳ тўйларида чалинадиган «Ш.» куйлари) каби турлари тилга олинган. «Ш.» туркуми кўп қисмли бўлиб, куйлар сони 9—12 бўлиши мумкин. Қисмларининг ҳажми кичикроқ бўлсада, куйлар тузилиши ва ноғора усуллари жуда мураккаб. «Ш.» туркумидаги баъзи куйлар Шашмақом чолғу йўлларига ҳамоҳанг. Мас, А.Юсупов ижросида ёзиб олинган «Ш.»нинг 9қисми (Ўзбек халқ музикаси, VI ж., Т., 1958) Таснифи Навонинг ритмик кўринишидир. «Ш.»нинг бизгача етиб келган намуналари кўп ижро этилади, рақс куйлари сифатида кенг тарқалган. Шашмақомнинг Бузрук мақоми, 2гуруҳ шўъбаларидан Рок йўллари «Ш.» номи билан ҳам машҳур бўлиб, сурнай, карнай, ноғора ва доирадан иборат ансамблларда ижро этилиб келинган. Лекин «Ш.»нинг бу тури куй тузилиши йирик шаклда, доира усули, оҳанглари ва ритмик хусусиятлари жиҳатидан «Ш.»нинг юқорида зикр этилган сурнай йўлларидан тубдан фарқ қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.