Şoh Ğarib Mirzo
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Şoh Ğarib Mirzo (taxallusi Ğaribiy) (15-asr 2-yarmi, Hirot) — şoir, temuriy şahzodalardan biri. Husayn Boyqaroning öğli. Zamondoşlari tomonidan öz davrining nodir iste'dodli şoiri sifatida e'tirof etilgan. Navoiy «Farhod va Şirin» dostonida Ş.Ğ.M.ga alohida bob ajratib, unga köpgina yaxşi nasihatlar qilgan. Keyinçalik vafot etganda ham, uning vafotiga uluğ şoir marsiya bağişlagan.
Ş.Ğ.M. özbek va fors tillarida ijod qilgan. Uning forsça va özbekça şe'rlaridan iborat devonining qölyozma nusxasi Gamburg milliy kutubxonasida saqlanadi (inv. №15). Unda Ş.Ğ.M.ning forsça 37 ğazal, 1 qit'a va 1 muxammasi (umumiy hajmi 557 misra) va özbekça 76 ğazal va 4 muxammasi (umumiy hajmi 1210 misra) örin olgan. Uning lirik şe'rlarida işq, vasl, hijron, soğinç, vafo, jafo, sadoqat, may va bulardan hosil böladigan kayfiyatlar, ya'ni quvonç, qayğu, saodat, hasrat, ma'şuqaning gözalligini ta'riflaş kabi mavzular yetakçi örinni egallaydi. U ğazalnavis bölib, uning ijodida 5 muxammas va 1 qit'adan taşqari, barça asari ğazal janrida yozilgan.
Ijodida badiiy lik, yangilik, öziga xoslik kuçli. Özbekça va forsça şe'rlari nihoyatda ravon til, gözal uslubda yaratilgan. Ğazallarida mavzu va holatni saqlaşga uringan. Şe'rlarida xalqning, xususan, Hirot aholisining urf-odatlari, an'analari, tuşunçalari, kiyinişlari, turmuş tarzi, hatto sport öyinlari ham öz aksini topgan. Şuningdek, xalq oğzaki ijodi ham uning şe'rlariga, ijodiga muayyan ta'sir ötkazgan.
Ijodiga fors va özbek şe'riyatining mumtoz namoyandalari, ayniqsa, Husayniy, Navoiy va Jomiyning ta'siri sezilarli. Şe'r musiqiyligini oşiriş uçun musiqali sözlarni tanlaş, sözlarni takrorlaş, bir joydan çiqadigan undoş harflarni yonmayon keltiriş, har bayt yo har misrani bir söz bilan boşlaş kabi usullardan foydalangan.
As: Devon, T., 2001.
Ad:. Alişer Navoiy, Mukammal asarlari töplami [20 j.li], 13-j., T., 1997.
Şafiqa Yorqin, Otabek Jöraboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОҲ ҒАРИБ МИРЗО (тахаллуси Ғарибий) (15-аср 2-ярми, Ҳирот) — шоир, темурий шаҳзодалардан бири. Ҳусайн Бойқаронинг ўғли. Замондошлари томонидан ўз даврининг нодир истеъдодли шоири сифатида эътироф этилган. Навоий «Фарҳод ва Ширин» достонида Ш.Ғ.М.га алоҳида боб ажратиб, унга кўпгина яхши насиҳатлар қилган. Кейинчалик вафот этганда ҳам, унинг вафотига улуғ шоир марсия бағишлаган.
Ш.Ғ.М. ўзбек ва форс тилларида ижод қилган. Унинг форсча ва ўзбекча шеърларидан иборат девонининг қўлёзма нусхаси Гамбург миллий кутубхонасида сақланади (инв. №15). Унда Ш.Ғ.М.нинг форсча 37 ғазал, 1 қитъа ва 1 мухаммаси (умумий ҳажми 557 мисра) ва ўзбекча 76 ғазал ва 4 мухаммаси (умумий ҳажми 1210 мисра) ўрин олган. Унинг лирик шеърларида ишқ, васл, ҳижрон, соғинч, вафо, жафо, садоқат, май ва булардан ҳосил бўладиган кайфиятлар, яъни қувонч, қайғу, саодат, ҳасрат, маъшуқанинг гўзаллигини таърифлаш каби мавзулар етакчи ўринни эгаллайди. У ғазалнавис бўлиб, унинг ижодида 5 мухаммас ва 1 қитъадан ташқари, барча асари ғазал жанрида ёзилган.
Ижодида бадиий лик, янгилик, ўзига хослик кучли. Ўзбекча ва форсча шеърлари ниҳоятда равон тил, гўзал услубда яратилган. Ғазалларида мавзу ва ҳолатни сақлашга уринган. Шеърларида халқнинг, хусусан, Ҳирот аҳолисининг урф-одатлари, анъаналари, тушунчалари, кийинишлари, турмуш тарзи, ҳатто спорт ўйинлари ҳам ўз аксини топган. Шунингдек, халқ оғзаки ижоди ҳам унинг шеърларига, ижодига муайян таъсир ўтказган.
Ижодига форс ва ўзбек шеъриятининг мумтоз намояндалари, айниқса, Ҳусайний, Навоий ва Жомийнинг таъсири сезиларли. Шеър мусиқийлигини ошириш учун мусиқали сўзларни танлаш, сўзларни такрорлаш, бир жойдан чиқадиган ундош ҳарфларни ёнмаён келтириш, ҳар байт ё ҳар мисрани бир сўз билан бошлаш каби усуллардан фойдаланган.
Ас: Девон, Т., 2001.
Ад:. Алишер Навоий, Мукаммал асарлари тўплами [20 ж.ли], 13-ж., Т., 1997.
Шафиқа Ёрқин, Отабек Жўрабоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.