Şohizinda
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 213–214-b. — ziyouz.com
Şohizinda — Samarqanddagi me'moriy yodgorlik (11—20-asrlar); Afrosiyob tepaligi jan.da joylaşgan qabristondagi maqbaralardan hamda masjid, minora va madrasadan iborat ansambl. Ularning eng qadimiysi Qusam ibn Abbos maqbarasi bölib, xalq orasida Şohizinda (tirik şoh) nomi bilan maşhur. Ansambl bir-biri bilan yölak orqali boğlangan 3 guruh binolardan iborat. Quyi guruhdagi inşootlar Uluğbek öğli nomidan qurdirgan Abdulaziz çortoği (1434—35), unga şim.dan Davlat quşbegi madrasasi (1812—13) tutaş, uning qarşisidagi ayvonli masjid naqşlar bilan nafis bezatilgan. 40 bosqiçli tik zinapoya örtaliğining çap tomonida ziyoratxona va görxonadan iborat qöşgumbazli maqbara (15-asr) joylaşgan.
Örta guruhdagi binolar: Amirzoda maqbarasi, Tuğlu Tekin maqbarasi, Şirinbeka oğo maqbarasi, uning qarşisida Temurning boşqa singlisi Turkan oğo maqbarasi, 8 qirrali maqbara, Ali Nasafiy maqbarasi kabilar.
Yuqori guruhdagi binolar: Ziyoratxona, uç qismdan iborat masjid, Xoja Ahmad maqbarasi, 1360—61 yillarda qurilgan maqbara, Tuman oğo majmuasi (1405—06), 2 ta nomsiz maqbara (14- asr oxiri)ning kiraveriş devorigina saqlangan. Şuningdek, Tamğoç Buğroxon madrasasi (11-asr), Amir Burunduq maqbarasi (14-asr oxiri) kabilardir. Ansambl tarkibidagi 20 dan ortiq inşootlar davlat muhofazasiga olingan. 19—20-asrlarda ansamblning yana bir neça binolari barpo etilgan. 18-asrda vayron bölgan zina örnida 40 poğonali ğiştin yangi zina qurilgan. Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 16 iyul qaroriga asosan Ş. yodgorlik majmuasida katta kölamdagi ta'mirlaş va obodonlaştiriş işlari amalga oşirildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОҲИЗИНДА — Самарқанддаги меъморий ёдгорлик (11—20-асрлар); Афросиёб тепалиги жан.да жойлашган қабристондаги мақбаралардан ҳамда масжид, минора ва мадрасадан иборат ансамбль. Уларнинг энг қадимийси Қусам ибн Аббос мақбараси бўлиб, халқ орасида Шоҳизинда (тирик шоҳ) номи билан машҳур. Ансамбль бир-бири билан йўлак орқали боғланган 3 гуруҳ бинолардан иборат. Қуйи гуруҳдаги иншоотлар Улуғбек ўғли номидан қурдирган Абдулазиз чортоғи (1434—35), унга шим.дан Давлат қушбеги мадрасаси (1812—13) туташ, унинг қаршисидаги айвонли масжид нақшлар билан нафис безатилган. 40 босқичли тик зинапоя ўрталиғининг чап томонида зиёратхона ва гўрхонадан иборат қўшгумбазли мақбара (15-аср) жойлашган.
Ўрта гуруҳдаги бинолар: Амирзода мақбараси, Туғлу Текин мақбараси, Ширинбека оғо мақбараси, унинг қаршисида Темурнинг бошқа синглиси Туркан оғо мақбараси, 8 қиррали мақбара, Али Насафий мақбараси кабилар.
Юқори гуруҳдаги бинолар: Зиёратхона, уч қисмдан иборат масжид, Хожа Аҳмад мақбараси, 1360—61 йилларда қурилган мақбара, Туман оғо мажмуаси (1405—06), 2 та номсиз мақбара (14- аср охири)нинг киравериш деворигина сақланган. Шунингдек, Тамғоч Буғрохон мадрасаси (11-аср), Амир Бурундуқ мақбараси (14-аср охири) кабилардир. Ансамбль таркибидаги 20 дан ортиқ иншоотлар давлат муҳофазасига олинган. 19—20-асрларда ансамблнинг яна бир неча бинолари барпо этилган. 18-асрда вайрон бўлган зина ўрнида 40 поғонали ғиштин янги зина қурилган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 16 июль қарорига асосан Ш. ёдгорлик мажмуасида катта кўламдаги таъмирлаш ва ободонлаштириш ишлари амалга оширилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.