Şolğom
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193-b. — ziyouz.com
Şolğom— butguldoşlar oilasiga mansub ikki yillik sabzavot ösimligi. Ş. Örta Osiyo, Misr, Gretsiya va Italiyada qadimdan ekiladi. Şuningdek, AQŞ, Yaponiya, Hindistonda köp tarqalgan. Özbekistonda ham köp yetiştiriladi. Ş. birinçi yili bargli poya va ildizmeva hosil qiladi; ikkinçi yili gulpoya çiqarib uruğ beradi. Guli tört bölakli, şingil töpgulga yiğilgan, sariqqizğiş, çetdan çanglanadi. Mevasi qözoq, dumaloqyassi, uzunçoq; oq, qizil, binafşa rangda. Uruği mayda, yumaloq, qoramtir. 1000 dona urugi oğirligi 1—4 g. Özbekistonda iyulavg. boşlarida ekiladi. Uruği harorati 2—3° li tuproqda unib çiqadi, 18—20° da yaxşi rivojlanadi (bunda uruğ 2—4 kunda töliq unib çiqadi). Ş. namsevar, tuproqunumdorligi va uning mexanik tarkibiga talabçan. Sovuqqa çidamli (—4—5° da zararlanmaydi). Vegetatsiya davri 60—80 qun. Ş. ildizmevasi tarkibida efir moylari köpligi hamda yengil hazm bölişi tufayli yil böyi iste'mol qilinadi. Ş. inson organizmi uçun zarur bölgan askorbin kislota, vitaminlar, kaliy, kalsiy, fosfor, magniy, temir tuzlari, ferment, fitonsidlarga boy. Ş. bargida vitaminlar va askorbin kislota ildizmevasidagidan köproq.
Uruği sepilgandan keyin niholi 3—4 çinbarg çiqarganda birinçi marta, 2—4 haftadan söng ikkinçi marta yagana qilinadi.
Ösuv davrida qator oralari yumşatiladi, ötaladi. Özbekistonda Ş.ning 3 navi — Namangan Ş.i (mahalliy tezpişar), Samarqand Ş.i (örtapişar), Muyassar (tezpişar) navlari ekiladi. Hosildorligi 110—130 s/ga.
Zararkunandalari: qiziloyoq qönğizva Ş. oqkapalagi. Kasalliklari: fomoz, fuzarioz va boşqalar
Abdulaziz Abbosov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОЛҒОМ— бутгулдошлар оиласига мансуб икки йиллик сабзавот ўсимлиги. Ш. Ўрта Осиё, Миср, Греция ва Италияда қадимдан экилади. Шунингдек, АҚШ, Япония, Ҳиндистонда кўп тарқалган. Ўзбекистонда ҳам кўп етиштирилади. Ш. биринчи йили баргли поя ва илдизмева ҳосил қилади; иккинчи йили гулпоя чиқариб уруғ беради. Гули тўрт бўлакли, шингил тўпгулга йиғилган, сариққизғиш, четдан чангланади. Меваси қўзоқ, думалоқясси, узунчоқ; оқ, қизил, бинафша рангда. Уруғи майда, юмалоқ, қорамтир. 1000 дона уруги оғирлиги 1—4 г. Ўзбекистонда июльавг. бошларида экилади. Уруғи ҳарорати 2—3° ли тупроқда униб чиқади, 18—20° да яхши ривожланади (бунда уруғ 2—4 кунда тўлиқ униб чиқади). Ш. намсевар, тупроқунумдорлиги ва унинг механик таркибига талабчан. Совуққа чидамли (—4—5° да зарарланмайди). Вегетация даври 60—80 қун. Ш. илдизмеваси таркибида эфир мойлари кўплиги ҳамда енгил ҳазм бўлиши туфайли йил бўйи истеъмол қилинади. Ш. инсон организми учун зарур бўлган аскорбин кислота, витаминлар, калий, кальций, фосфор, магний, темир тузлари, фермент, фитонцидларга бой. Ш. баргида витаминлар ва аскорбин кислота илдизмевасидагидан кўпроқ.
Уруғи сепилгандан кейин ниҳоли 3—4 чинбарг чиқарганда биринчи марта, 2—4 ҳафтадан сўнг иккинчи марта ягана қилинади.
Ўсув даврида қатор оралари юмшатилади, ўталади. Ўзбекистонда Ш.нинг 3 нави — Наманган Ш.и (маҳаллий тезпишар), Самарқанд Ш.и (ўртапишар), Муяссар (тезпишар) навлари экилади. Ҳосилдорлиги 110—130 ц/га.
Зараркунандалари: қизилоёқ қўнғизва Ш. оқкапалаги. Касалликлари: фомоз, фузариоз ва бошқалар
Абдулазиз Аббосов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.