Şor tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198-b. — ziyouz.com
Şor tili — turkiy tillarning uyğuröğuz guruhidagi xakas guruhçasiga mansub til; RFning Kemerovo viloyatida, qisman Oltoy va Xakas Respublikalarida tarqalgan. Şorlarning umumiy soni 16,6 ming kişi bölsada, Ş.t.da sözlaşuvçilar 10 ming kişi atrofida, xolos. 2 ta asosiy lahjasi bor: mrass yoki şim.ğarbiy (xakas tiliga yaqin) va kondom (oltoy tilining şim. lahjalariga yaqin).
Leksikasida ovçilik terminologiyasi rivojlangan, möğulça va rusça özlaşmalar uçraydi. Ş.t.ning mrass lahjasi yetakçi hisoblanib, adabiy til ana şu lahja asosida şakllangan, ötgan asrning 20—30-y.larida unda boşlanğiç sinflar uçun darsliklar yaratilgan. Hoz. kunda Ş.t. adabiy til sifatida mavjud emas, u faqat qabilauruğlar içidagi sözlaşuv tilidir. Şorlar yozma adabiy til sifatida özlariga yaqin xakas tilidan, şuningdek, rus tilidan foydalanadilar. Yozuvi 1927 yildan rus grafikasi asosida, 1930 yildan lotin grafikasi asosida, 1938 yildan yana rus grafikasi asosida şakllangan.
Ad.: Baskakov N.A., Vvedeniye v izuçeniye tyurskix yazmkov, 2izd., M., 1969.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОР ТИЛИ — туркий тилларнинг уйғурўғуз гуруҳидаги хакас гуруҳчасига мансуб тил; РФнинг Кемерово вилоятида, қисман Олтой ва Хакас Республикаларида тарқалган. Шорларнинг умумий сони 16,6 минг киши бўлсада, Ш.т.да сўзлашувчилар 10 минг киши атрофида, холос. 2 та асосий лаҳжаси бор: мрасс ёки шим.ғарбий (хакас тилига яқин) ва кондом (олтой тилининг шим. лаҳжаларига яқин).
Лексикасида овчилик терминологияси ривожланган, мўғулча ва русча ўзлашмалар учрайди. Ш.т.нинг мрасс лаҳжаси етакчи ҳисобланиб, адабий тил ана шу лаҳжа асосида шаклланган, ўтган асрнинг 20—30-й.ларида унда бошланғич синфлар учун дарсликлар яратилган. Ҳоз. кунда Ш.т. адабий тил сифатида мавжуд эмас, у фақат қабилауруғлар ичидаги сўзлашув тилидир. Шорлар ёзма адабий тил сифатида ўзларига яқин хакас тилидан, шунингдек, рус тилидан фойдаланадилар. Ёзуви 1927 йилдан рус графикаси асосида, 1930 йилдан лотин графикаси асосида, 1938 йилдан яна рус графикаси асосида шаклланган.
Ад.: Баскаков Н.А., Введение в изучение тюрских язмков, 2изд., М., 1969.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.