Şorahim Şoumarov
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 204-b. — ziyouz.com
Şoumarov Şorahim (1876 Toşkent — 1969.12.1) — hofiz, sozanda (dutor, tanbur, sato). Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1944). Dastlab Töyçi hofizdan xonandalik san'ati, Abdusoat Vahobovşl dutor çalişni örgangan. Keyinçalik Nazirxon hofiz, Madumar hofiz, Abduqahhor hofiz, Yodgorhoji tanburçilardan mumtoz kuy va aşula va Farğona—Toşkent makom yöllari, tanbur çertişni özlaştirgan. Ş. milliy musiqa madaniyatini rivojlantirişda faol qatnaşgan: 1910-y.lar Toşkentda «usuli jadid» («Rahimiya», «Urfon») maktablari qoşida musiqa tögaraklariga rahbarlik qilgan; Turkiston xalq konservatoriyasiii taşkil etilişida faol qatnaşgan. Şu yerda (1919—22), Toşkent musiqa texnikumida (1923—40) öqituvçilik qilgan. 1927 yildan Özbekiston radiosi xalq çolğulari ansambli (keyinçalik orkestri)da xonanda va sozanda.
Ş. özbek musiqali teatri şakllanişiga ham öz hissasini qöşgan: 1910—20 yillarda Toşkentda sahnalaştirilgan spektakllar («Kiçik askar», «Erk bolalari», «Zavolli Vatan», «Halima», «Yatim va Yatima» va boşqalar) uçun özbek mumtoz va xalq kuylarini tanlab, şe'rlar matniga boğlab moslaştirgan. Ayniqsa, Xurşid sahnalaştirgan «Farhod va Şirin» (1922) musiqali spektakliga Töyçi hofiz bilan özbek musiqa merosidan tanlagan kuylari asar ta'sirçanligini oşirgan; keyinçalik uşbu asar V.Uspenskiy yaratgan musiqali dramaga asos bölgan. Ş. özbek mumtoz, ayniqsa, Fargona va Toşkent musiqa an'analari bilimdoni bölgan. Şu boisdan N.Mironov, Ye.Romanovskaya, V.Uspenskiy va boşqalar u ijro etgan köpgina aşulalarni notaga olib bir neça töplamlarga kiritgan. Ş. sozgar sifatida ham tanilgan: yasagan va nozik ta'b bilan sadaf qadab bezagan çolğulari Moskva (1923) va Parij (1925) körgazmalarida namoyiş etilgan.
Bahriddin Nasriddinov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОУМАРОВ Шораҳим (1876 Тошкент — 1969.12.1) — ҳофиз, созанда (дутор, танбур, сато). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби (1944). Дастлаб Тўйчи ҳофиздан хонандалик санъати, Абдусоат Ваҳобовшл дутор чалишни ўрганган. Кейинчалик Назирхон ҳофиз, Мадумар ҳофиз, Абдуқаҳҳор ҳофиз, Ёдгорҳожи танбурчилардан мумтоз куй ва ашула ва Фарғона—Тошкент маком йўллари, танбур чертишни ўзлаштирган. Ш. миллий мусиқа маданиятини ривожлантиришда фаол қатнашган: 1910-й.лар Тошкентда «усули жадид» («Раҳимия», «Урфон») мактаблари қошида мусиқа тўгаракларига раҳбарлик қилган; Туркистон халқ консерваториясиии ташкил этилишида фаол қатнашган. Шу ерда (1919—22), Тошкент мусиқа техникумида (1923—40) ўқитувчилик қилган. 1927 йилдан Ўзбекистон радиоси халқ чолғулари ансамбли (кейинчалик оркестри)да хонанда ва созанда.
Ш. ўзбек мусиқали театри шаклланишига ҳам ўз ҳиссасини қўшган: 1910—20 йилларда Тошкентда саҳналаштирилган спектакллар («Кичик аскар», «Эрк болалари», «Заволли Ватан», «Ҳалима», «Ятим ва Ятима» ва бошқалар) учун ўзбек мумтоз ва халқ куйларини танлаб, шеърлар матнига боғлаб мослаштирган. Айниқса, Хуршид саҳналаштирган «Фарҳод ва Ширин» (1922) мусиқали спектаклига Тўйчи ҳофиз билан ўзбек мусиқа меросидан танлаган куйлари асар таъсирчанлигини оширган; кейинчалик ушбу асар В.Успенский яратган мусиқали драмага асос бўлган. Ш. ўзбек мумтоз, айниқса, Фаргона ва Тошкент мусиқа анъаналари билимдони бўлган. Шу боисдан Н.Миронов, Е.Романовская, В.Успенский ва бошқалар у ижро этган кўпгина ашулаларни нотага олиб бир неча тўпламларга киритган. Ш. созгар сифатида ҳам танилган: ясаган ва нозик таъб билан садаф қадаб безаган чолғулари Москва (1923) ва Париж (1925) кўргазмаларида намойиш этилган.
Баҳриддин Насриддинов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.