Şörtoblar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263-b. — ziyouz.com
Şörtoblar — tuproqlar tipi; yuvilmaydigan suv rejimi şaroitida tuproq singdiriş kompleksida natriy (singdiriş hajmining 10— 14% dan 70% gaça) töplanganda (tuproq eritmasi yoki grunt suvidan ötadi) şakllanadi (şörtoblaniş jarayoni). Ş.da tabiiy holda qora şuvoq, izen, şöra va boşqalar ösimliklar ösadi. Afrika, Osiyo, Şim. va Janubiy Amerika, Avstraliyada uçraydi. Tuzlar tarkibiga köra, sodali va sodasulfatli, xloridsulfatli böladi. Tuzlarning joylaşiş çuqurligiga nisbatan şörxokli Ş. (suvda oson eriydigan tuzlar 5—20 sm çuqurlikda joylaşgan), şörxoklangan Ş. (20—40 sm) va yuvilgan Ş. (60—80 sm) mavjud. Ş. namlanganda kuçli disperslanadi, tuproqning strukturasiz massasi bökadi va suv ötkazmaydi, quriganda esa ziçlaşib, palaxsapalaxsa yorilib ketadi. Ş.ning meliorativ holatini yaxşilaş uçun kalsiy tuzlari, ayniqsa, gips solinadi. Bunda kalsiy tuproq singdiriş kompleksidagi natriyning örnini olib, tuproq strukturasining tiklanişiga imkon yaratadi. Sodali Ş.ga gips soliş, ayniqsa yaxşi natija beradi. Xloridsulfatli Ş.ni plantaj haydaş, öt ösimliklar (ayniqsa, ildiz sistemasi kalsiy birikmalariga moyil bölgan dondukkakli)ni ekiş yöllari bilan özlaştiriş mumkin. Ad.: Poçvovedeniye, M., 1988.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЎРТОБЛАР — тупроқлар типи; ювилмайдиган сув режими шароитида тупроқ сингдириш комплексида натрий (сингдириш ҳажмининг 10— 14% дан 70% гача) тўпланганда (тупроқ эритмаси ёки грунт сувидан ўтади) шаклланади (шўртобланиш жараёни). Ш.да табиий ҳолда қора шувоқ, изен, шўра ва бошқалар ўсимликлар ўсади. Африка, Осиё, Шим. ва Жанубий Америка, Австралияда учрайди. Тузлар таркибига кўра, содали ва содасульфатли, хлоридсульфатли бўлади. Тузларнинг жойлашиш чуқурлигига нисбатан шўрхокли Ш. (сувда осон эрийдиган тузлар 5—20 см чуқурликда жойлашган), шўрхокланган Ш. (20—40 см) ва ювилган Ш. (60—80 см) мавжуд. Ш. намланганда кучли дисперсланади, тупроқнинг структурасиз массаси бўкади ва сув ўтказмайди, қуриганда эса зичлашиб, палахсапалахса ёрилиб кетади. Ш.нинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш учун кальций тузлари, айниқса, гипс солинади. Бунда кальций тупроқ сингдириш комплексидаги натрийнинг ўрнини олиб, тупроқ структурасининг тикланишига имкон яратади. Содали Ш.га гипс солиш, айниқса яхши натижа беради. Хлоридсульфатли Ш.ни плантаж ҳайдаш, ўт ўсимликлар (айниқса, илдиз системаси кальций бирикмаларига мойил бўлган дондуккакли)ни экиш йўллари билан ўзлаштириш мумкин. Ад.: Почвоведение, М., 1988.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.