Şörtöğoy
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 264-b. — ziyouz.com
Şörtöğoy ŞÖRTÖĞOY, Şörtöqay jez davriga oid arxeologik yodgorlik. 6 ta alohida joylaşgan tepaliklardan iborat. Şim. Afğonistonda, Kökça daryosining Amudaryoga quyiliş joyida, Amudaryoning çap qirğoğida joylaşgan. Yodgorlikda 1975—76 yillarda fransuz arxeologlari (B. Lion, A.P. Frankfor, M.N. Pottiye) ilk bor arxeologik tadqiqotlar ötkazganlar. Yodgorlikka mansub 2 ta tepalikdagina (150*50m; 200x50 m) qazişmalar olib borilgan. Qolgan tepaliklar töliq örganib çiqilmagan. Moddiy topilmalar (sopol idişlar bölaklari, taqinçoqlar, öq uçlari va boşqalar) va inşootlar qoldiqlari Ş. makoni Şim. Hindistondagi Xarappa madaniyati vakillari tomonidan barpo etilganligini körsatdi.
Ş. makoni mil. av. 3-ming yillik oxiri — 2-ming yilliklarda xarappaliklarning Örta Osiyoning turli hududi bilan bölgan iqtisodiymadaniy aloqalarida muhim oraliq punkti vazifasini bajargan. Xususan, bu yodgorlik orqali tranzit ahamiyatga ega bölgan muhim yöllar ötgan. Ş. orqali Badaxşondagi lojuvard konlari mahsulotlari Şim. Hindistonga yetkazib berilgan. Jez davrida Zarafşon daryosining yuqori oqimida, Panjikent yaqinida joylaşgan Sarazm, Zarafşon vohasidagi Qarnob konlari, Janubiy Özbekistondagi Sopolli va boşqalar makonlarni Şim. Hindiston bilan boğlovçi asosiy aloqa yöli Ş. orqali ötgan. Bu makon orkali Amudaryoning çap qirgoği böylab Quyi Zarafşon vohasi va Amudaryoning quyi oqimiga qarab ketuvçi yöl ham ötgan.
Ş.ning yuqori madaniy qatlamlaridan jez davri Daşt madaniyatiga mansub moddiy topilmalar topilgan. Ularga asoslanib Ş. makoni mil.av. 2-ming yillik örtalariga kelib mahalliy çorvador qabilalar ta'siriga tuşganligi haqida fikr yuritiş mumkin. Ad.: Rtveladze E. V., Velikiy şelkoviy put, T., 1999.
Öktam Mavlonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЎРТЎҒОЙ, Шўртўқай жез даврига оид археологик ёдгорлик. 6 та алоҳида жойлашган тепаликлардан иборат. Шим. Афғонистонда, Кўкча дарёсининг Амударёга қуйилиш жойида, Амударёнинг чап қирғоғида жойлашган. Ёдгорликда 1975—76 йилларда француз археологлари (Б. Лион, А.П. Франкфор, М.Н. Поттие) илк бор археологик тадқиқотлар ўтказганлар. Ёдгорликка мансуб 2 та тепаликдагина (150*50м; 200x50 м) қазишмалар олиб борилган. Қолган тепаликлар тўлиқ ўрганиб чиқилмаган. Моддий топилмалар (сопол идишлар бўлаклари, тақинчоқлар, ўқ учлари ва бошқалар) ва иншоотлар қолдиқлари Ш. макони Шим. Ҳиндистондаги Хараппа маданияти вакиллари томонидан барпо этилганлигини кўрсатди.
Ш. макони мил. ав. 3-минг йиллик охири — 2-минг йилликларда хараппаликларнинг Ўрта Осиёнинг турли ҳудуди билан бўлган иқтисодиймаданий алоқаларида муҳим оралиқ пункти вазифасини бажарган. Хусусан, бу ёдгорлик орқали транзит аҳамиятга эга бўлган муҳим йўллар ўтган. Ш. орқали Бадахшондаги ложувард конлари маҳсулотлари Шим. Ҳиндистонга етказиб берилган. Жез даврида Зарафшон дарёсининг юқори оқимида, Панжикент яқинида жойлашган Саразм, Зарафшон воҳасидаги Қарноб конлари, Жанубий Ўзбекистондаги Сополли ва бошқалар маконларни Шим. Ҳиндистон билан боғловчи асосий алоқа йўли Ш. орқали ўтган. Бу макон оркали Амударёнинг чап қиргоғи бўйлаб Қуйи Зарафшон воҳаси ва Амударёнинг қуйи оқимига қараб кетувчи йўл ҳам ўтган.
Ш.нинг юқори маданий қатламларидан жез даври Дашт маданиятига мансуб моддий топилмалар топилган. Уларга асосланиб Ш. макони мил.ав. 2-минг йиллик ўрталарига келиб маҳаллий чорвадор қабилалар таъсирига тушганлиги ҳақида фикр юритиш мумкин. Ад.: Ртвеладзе Э. В., Великий шелковый путь, Т., 1999.
Ўктам Мавлонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.