Şostakoviç Dmitriy Dmitriyeviç

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 199–200-b. — ziyouz.com

Şostakoviç Dmitriy Dmitriyeviç (1906.25.9, Peterburg 1975.9.8, Moskva) — rus kompozitori, pianinoçi, pedagog, jamoat arbobi. 20-asr musiqa klassigi. Rossiya xalq artisti (1948), Xalq artisti (1954), Mehnat Qahramoni (1966). Leningrad konservatoriyasini fortepiano (1923) va kompozitsiya (1925) ixtisosliklari böyiça tugatgan. Leningrad va Moskva konservatoriyalarida dars bergan, şogirdlari orasida G. Sviridov, Q.Qorayev, M.Leviyev va boşqalar bor. Rossiya kompozitorlar uyuşmasi raisi (1960-68).

Ş. kompozitorlik ijodiyotining deyarli barça janrlarini qamrab, simfonik musiqa, vokal musiqa, musiqali teatr, kamer musiqa sohalarida jahonşumul ahamiyatga molik asarlar yaratgan. Xususan, 15 simfoniyasi (192571), «Burun» (1930) va «Katerina Izmaylova» (1934, 2-tahriri 1956) operalari, 15 kvarteti (1938— 74), skripka (1968), alt (1975), violonçel (1934) sonatalari, çolğu konsertlari (1933—67), 24 prelyudiya va fugasi (1951), Puşkin, Blok, Byorns, Şekspir, Mikelanjelo va boşqalarning şe'rlariga yaratğan qöşiq va romanslari, 30 ga yaqin kinofilm (Maksim haqida trilogiyasi, 1935— 39; «Yoş gvardiya», 1948; «Söna», 1955; va, ayniqsa, «Hamlet» 1964; «Qirol Lir», 1971)larga yozgan musiqalari bilan mazqur janrlarning 20-asrdagi taraqqiyotiga salmoqli hissa qöşgan. Teran dramatizm, fojiaviylik bilan suğorilgan, ayni paytda nozik lirika, ötkir yumor va kinoyaga boy Ş. asarlarida çuqur, hayotan muhim ğoyaviy konsepsiyalar, inson keçinmalarining murakkab olami, uning orzuumidlari, yoruğlik va kamolotga intilişlari özining badiiy yetuk ifodasini topgan.

Ş. 1940-y.lardan e'tiboran Özbekiston san'atkorlari bilan yaqin ijodiy aloqada bölgan. Faşistlarga qarşi jangning ramziga aylangan maşhur 7 «Lenintradnoma» simfoniyasining birinçi ijrolaridan biri Toşkentda ötgan (1942.22.6), keyinçalik deyarli barça simfoniyalari, «Oyimqiz va bezori» baleti, konsertlari, kamer musiqasi muntazam ijro ztilgan. Ş. bir neça bor Özbekistonga kelgan (1959, 1960, 1964), M.Burhonov, A.Jabborov, F.Yanov-Yanovskiylar bilan döstona alohida bölgan, yoş özbek kompozitorlari va musiqaşunoslarini qöllab quvvatlagan. Ş. ijodi köpgina zamonaviy kompozitorlar (jumladan, Özbekistonda — Ik. Akbarov, M.Tojiyev, T.Qurbonov, M. Mahmudov, N.Ğiyosov va boşqalar) ijodiga ta'sir ötkazgan. Bu haqda T.Vizgo, N.YanovYanovskaya va T. Ğafurbekovlar tadqiqotlar yaratişgan.

Rossiya (1974), Ukraina (1976), Sibelius nomidagi (1958), Davlat (1941, 1942, 1946, 1950, 1952, 1968), Xalqaro Tinçlik (1954) mukofotlari laureati.

Töxtasin Ğafurbekov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШОСТАКОВИЧ Дмитрий Дмитриевич (1906.25.9, Петербург 1975.9.8, Москва) — рус композитори, пианиночи, педагог, жамоат арбоби. 20-аср мусиқа классиги. Россия халқ артисти (1948), Халқ артисти (1954), Меҳнат Қаҳрамони (1966). Ленинград консерваториясини фортепиано (1923) ва композиция (1925) ихтисосликлари бўйича тугатган. Ленинград ва Москва консерваторияларида дарс берган, шогирдлари орасида Г. Свиридов, Қ.Қораев, М.Левиев ва бошқалар бор. Россия композиторлар уюшмаси раиси (1960-68).

Ш. композиторлик ижодиётининг деярли барча жанрларини қамраб, симфоник мусиқа, вокал мусиқа, мусиқали театр, камер мусиқа соҳаларида жаҳоншумул аҳамиятга молик асарлар яратган. Хусусан, 15 симфонияси (192571), «Бурун» (1930) ва «Катерина Измайлова» (1934, 2-таҳрири 1956) опералари, 15 квартети (1938— 74), скрипка (1968), альт (1975), виолончель (1934) сонаталари, чолғу концертлари (1933—67), 24 прелюдия ва фугаси (1951), Пушкин, Блок, Бёрнс, Шекспир, Микеланжело ва бошқаларнинг шеърларига яратған қўшиқ ва романслари, 30 га яқин кинофильм (Максим ҳақида трилогияси, 1935— 39; «Ёш гвардия», 1948; «Сўна», 1955; ва, айниқса, «Ҳамлет» 1964; «Қирол Лир», 1971)ларга ёзган мусиқалари билан мазқур жанрларнинг 20-асрдаги тараққиётига салмоқли ҳисса қўшган. Теран драматизм, фожиавийлик билан суғорилган, айни пайтда нозик лирика, ўткир юмор ва кинояга бой Ш. асарларида чуқур, ҳаётан муҳим ғоявий концепциялар, инсон кечинмаларининг мураккаб олами, унинг орзуумидлари, ёруғлик ва камолотга интилишлари ўзининг бадиий етук ифодасини топган.

Ш. 1940-й.лардан эътиборан Ўзбекистон санъаткорлари билан яқин ижодий алоқада бўлган. Фашистларга қарши жангнинг рамзига айланган машҳур 7 «Ленинтраднома» симфониясининг биринчи ижроларидан бири Тошкентда ўтган (1942.22.6), кейинчалик деярли барча симфониялари, «Ойимқиз ва безори» балети, концертлари, камер мусиқаси мунтазам ижро зтилган. Ш. бир неча бор Ўзбекистонга келган (1959, 1960, 1964), М.Бурҳонов, А.Жабборов, Ф.Янов-Яновскийлар билан дўстона алоҳида бўлган, ёш ўзбек композиторлари ва мусиқашуносларини қўллаб қувватлаган. Ш. ижоди кўпгина замонавий композиторлар (жумладан, Ўзбекистонда — Ик. Акбаров, М.Тожиев, Т.Қурбонов, М. Маҳмудов, Н.Ғиёсов ва бошқалар) ижодига таъсир ўтказган. Бу ҳақда Т.Визго, Н.ЯновЯновская ва Т. Ғафурбековлар тадқиқотлар яратишган.

Россия (1974), Украина (1976), Сибелиус номидаги (1958), Давлат (1941, 1942, 1946, 1950, 1952, 1968), Халқаро Тинчлик (1954) мукофотлари лауреати.

Тўхтасин Ғафурбеков.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.