Şotut
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Şotut ŞOTUT, şohtut, şomtut — tutdoşlarga mansub daraxt. Tutning bir turi. Özbekistonda qadimdan ekib köpaytiryladi. Boşqa tutlarga nisbatan sekin ösadi. Böyi 8—10 m. Sadasimon, bargi yirik, yuraksimon, yaxlit yoki kertikli, çeti yirik arra tişli, dağal, qalin, orqasi tukli, gullari ikki jinsli. Mevasi töq qizil, qora, serşira (şirin-nordon), xuşböy, şifobaxş, bandidan qiyin uziladi. Tarkibida 25 — 27% qand, şuningdek, turli vitaminlar va mineral moddalar bor. Ş. yoruğsevar, namsevar, sovuqqa çidamli daraxt. Bahorda keçroq uyğonadi. Mevasi yangiligidan yeyiladi, quritiladi, murabbo, şinni, kompot qilinadi. Ikki yillik köçatlari boğhovlilarga ekiladi. Dastlabki yillari bahorda butab şakl beriladi. 4—5 yoşdan hos.ilga kiradi. Iyundansent.gaça pişib yetiladi. Barg qaynatmasi va mevasi xalq tabobatida qon bosimini pasaytiruvçi, murtak bezlari, milk kasalliklarida davo vositasi sifatida işlatiladi. Ş. uruğdan çiqqan tut niholiga payvand qilib köpaytiriladi. Yoğoçi duradgorlik, beşikçilik va mebelsozlikda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОТУТ, шоҳтут, шомтут — тутдошларга мансуб дарахт. Тутнинг бир тури. Ўзбекистонда қадимдан экиб кўпайтирйлади. Бошқа тутларга нисбатан секин ўсади. Бўйи 8—10 м. Садасимон, барги йирик, юраксимон, яхлит ёки кертикли, чети йирик арра тишли, дағал, қалин, орқаси тукли, гуллари икки жинсли. Меваси тўқ қизил, қора, сершира (ширин-нордон), хушбўй, шифобахш, бандидан қийин узилади. Таркибида 25 — 27% қанд, шунингдек, турли витаминлар ва минерал моддалар бор. Ш. ёруғсевар, намсевар, совуққа чидамли дарахт. Баҳорда кечроқ уйғонади. Меваси янгилигидан ейилади, қуритилади, мураббо, шинни, компот қилинади. Икки йиллик кўчатлари боғҳовлиларга экилади. Дастлабки йиллари баҳорда бутаб шакл берилади. 4—5 ёшдан ҳос.илга киради. Июндансент.гача пишиб етилади. Барг қайнатмаси ва меваси халқ табобатида қон босимини пасайтирувчи, муртак безлари, милк касалликларида даво воситаси сифатида ишлатилади. Ш. уруғдан чиққан тут ниҳолига пайванд қилиб кўпайтирилади. Ёғочи дурадгорлик, бешикчилик ва мебелсозликда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.