Şovinizm
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 178–179-b. — ziyouz.com
Şovinizm [frans. saiu1ş$te, Napoleon I bosqinçilik siyosatining muxlisi fransuz askari N.Şoven (Spailçop) nomidan] — millatçilikning öta agressiv şakli. Özga millatlarni kamsitiş, tahqirlaş, öz millatini boşqa millatdan ustun qöyiş, milliy kalondimoğlik, milliy xudbinlik illatlarini özida mujassam etadi. Şovinistlar ğoyaviynazariy jihatdan milliy manfaat va ustuvorlikka xizmat qilib, öz ğoyalarini tazyiq va zöravonlik orqali amalga oşiradi. «Ş.» termini 19-asrning 30-y.lari Fransiyada paydo böldi. Keyinçalik bu söz milliy ekstremizmning turli körinişlarini ifodalaşda qöllanila boşladi. Ş. biror boşqa millatning tarixiy taraqqiyot yutuqlari, insoniyat sivilizatsiyasiga qöşgan hissasi, jahon tarixidagi örni, milliy, ma'naviy va madaniy qadriyatlarini poymol qilişga harakat qilib, ayrim jihatlari bilan natsizm va faşizmga ham öxşab ketadi. Ş. köp millatli davlatda köpinça bir millatning ustuvorligiga, çeksiz imtiyozlarga ega bölişiga olib keladi. Ba'zan esa muayyan davlatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy manfaatlarini milliy manfaatlar niqobi ostida namoyon etib, özga davlatga tazyiq ötkazişi ham mumkin. Bu hol buyuk davlatçilik Ş.i sifatida ta'riflanadi. Ş. 20-asrda dunyoning turli davlatlari va mintaqalarida özining mudhiş maqsadlarini amalga oşirdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШОВИНИЗМ [франц. сЬаиу1ш$те, Наполеон I босқинчилик сиёсатининг мухлиси француз аскари Н.Шовен (Спаилчоп) номидан] — миллатчиликнинг ўта агрессив шакли. Ўзга миллатларни камситиш, таҳқирлаш, ўз миллатини бошқа миллатдан устун қўйиш, миллий калондимоғлик, миллий худбинлик иллатларини ўзида мужассам этади. Шовинистлар ғоявийназарий жиҳатдан миллий манфаат ва устуворликка хизмат қилиб, ўз ғояларини тазйиқ ва зўравонлик орқали амалга оширади. «Ш.» термини 19-асрнинг 30-й.лари Францияда пайдо бўлди. Кейинчалик бу сўз миллий экстремизмнинг турли кўринишларини ифодалашда қўлланила бошлади. Ш. бирор бошқа миллатнинг тарихий тараққиёт ютуқлари, инсоният цивилизациясига қўшган ҳиссаси, жаҳон тарихидаги ўрни, миллий, маънавий ва маданий қадриятларини поймол қилишга ҳаракат қилиб, айрим жиҳатлари билан нацизм ва фашизмга ҳам ўхшаб кетади. Ш. кўп миллатли давлатда кўпинча бир миллатнинг устуворлигига, чексиз имтиёзларга эга бўлишига олиб келади. Баъзан эса муайян давлатнинг сиёсий, иқтисодий, ижтимоий манфаатларини миллий манфаатлар ниқоби остида намоён этиб, ўзга давлатга тазйиқ ўтказиши ҳам мумкин. Бу ҳол буюк давлатчилик Ш.и сифатида таърифланади. Ш. 20-асрда дунёнинг турли давлатлари ва минтақаларида ўзининг мудҳиш мақсадларини амалга оширди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.