Ştamp
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 232–233-b. — ziyouz.com
Ştamp (ital. muhr) — 1) texnikada — material (metall, plastmassa va boşqalar)ga bosim bilan işlov berib va uni qismlarga bölib muayyan şakldagi buyumlar tayyorlaş uçun möljallangan asbob. Materialga tekis va hajmiy; sovukdayin va qizdirib işlov beruvçi turlarga bölinadi. Sovuqlayin işlov beriş uçun möljallangan Ş., asosan, ikki qism: matritsa (qolip) li pastki qism va bir yoki bir neça puanson örnatilgan yuqori qismdan iborat böladi. Qizdirib işlov beriş uçun möljallangan Ş.ning bolğalaş, çöktiriş, kesiş, egiş va boşqalar xillari böladi. Har qaysi detal uçun «özining» (ya'ni uning şakliga mos) Ş.i işlatiladi. Ş.ning konstruksiyasi buyum (detal) tayyorlanadigan materialga, ştamplaşda foydalaniladigan maşina turiga (bolğa, bosqon, press va boşqalar), bajariladigan amallar (operatsiyalar) xiliga (qirqiş, öyib tuşiriş, egiş va boşqalar), işlab çiqarişning turiga (donalab, köplab yoki seriyalab işlab çiqariş) va boşqalar omillarga boğliq böladi. Ş. oçiq va berk, bir va köp ariqçali turlarga ham bölinadi. Oçiq Ş.da işçi elementlar (puanson va matritsa) orasidagi tirqiş iş jarayonida özgaradi, berk Ş.larda bu tirqiş özgarmaydi. Materiallarga bosim bilan (Ş. yordamida) işlov beriş usuli ştamplaş deb ataladi. Ştamplaşda buyumning şakli va ölçamlari Ş.ning şakli va ölçamlariga mos bölib çiqadi; 2) muassasa hujjatlari va xizmatga oid rasmiy qoğozlarning burçaklariga bosiladigan, şu muassasaning nomi, qaysi yuqori taşkilotga qaraşli ekanligi aks ettirilgan muhr (odatda, törtburçak şaklida böladi) va muhr izi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШТАМП (итал. муҳр) — 1) техникада — материал (металл, пластмасса ва бошқалар)га босим билан ишлов бериб ва уни қисмларга бўлиб муайян шаклдаги буюмлар тайёрлаш учун мўлжалланган асбоб. Материалга текис ва ҳажмий; совукдайин ва қиздириб ишлов берувчи турларга бўлинади. Совуқлайин ишлов бериш учун мўлжалланган Ш., асосан, икки қисм: матрица (қолип) ли пастки қисм ва бир ёки бир неча пуансон ўрнатилган юқори қисмдан иборат бўлади. Қиздириб ишлов бериш учун мўлжалланган Ш.нинг болғалаш, чўктириш, кесиш, эгиш ва бошқалар хиллари бўлади. Ҳар қайси деталь учун «ўзининг» (яъни унинг шаклига мос) Ш.и ишлатилади. Ш.нинг конструкцияси буюм (деталь) тайёрланадиган материалга, штамплашда фойдаланиладиган машина турига (болға, босқон, пресс ва бошқалар), бажариладиган амаллар (операциялар) хилига (қирқиш, ўйиб тушириш, эгиш ва бошқалар), ишлаб чиқаришнинг турига (доналаб, кўплаб ёки сериялаб ишлаб чиқариш) ва бошқалар омилларга боғлиқ бўлади. Ш. очиқ ва берк, бир ва кўп ариқчали турларга ҳам бўлинади. Очиқ Ш.да ишчи элементлар (пуансон ва матрица) орасидаги тирқиш иш жараёнида ўзгаради, берк Ш.ларда бу тирқиш ўзгармайди. Материалларга босим билан (Ш. ёрдамида) ишлов бериш усули штамплаш деб аталади. Штамплашда буюмнинг шакли ва ўлчамлари Ш.нинг шакли ва ўлчамларига мос бўлиб чиқади; 2) муассаса ҳужжатлари ва хизматга оид расмий қоғозларнинг бурчакларига босиладиган, шу муассасанинг номи, қайси юқори ташкилотга қарашли эканлиги акс эттирилган муҳр (одатда, тўртбурчак шаклида бўлади) ва муҳр изи.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.