Şteyn
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 234-b. — ziyouz.com
Şteyn (nem. toş) — rangli metallurgiyaning oraliq yoki qöşimça mahsuloti. Sulfidli (oltingugurtli) rudalar va ruda aralaşma (konsentrat) laridan ba'zi rangli metallar (mis, nikel, qörğoşin va boşqalar) olişda işlatiladi. Tarkibidagi boşqa metallarning sulfidlari miqdoriga qarab, Ş. misli, nikelli, misnikelli, qörğoşinli, misqörğoşinli turlarga bölinadi. Ba'zi Ş.da rux, marganets, kumuş, kalsiy va boşqalar metallarning sulfdlari ham böladi. Rangli metallar (mas, mis) oliş uçun Ş. konvertersa qayta işlanadi. Bunda mis sulfidining oksidlaniş reaksiyasi (Si 3+1
2 U 0 =Si 0+50 )da ajralgan issiqlikdan 2 2 2 2 foydalaniladi. Konverterda Ş. eritmasi qatlami orqali siqilgan havo (kislorod) yuboriladi. Şunda oltingugurt va temir oksidlanadi, oltingugurt gaz körinişida, temir esa konverter şlagi tarzida çiqib ketadi. Olingan mahsulot xomaki mis deb ataladi. Bu usul (Ş.ni bessemerlaş) nikel, qörğoşin va boşqalar metallar işlab çiqarişda ham qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШТЕЙН (нем. тош) — рангли металлургиянинг оралиқ ёки қўшимча маҳсулоти. Сульфидли (олтингугуртли) рудалар ва руда аралашма (концентрат) ларидан баъзи рангли металлар (мис, никель, қўрғошин ва бошқалар) олишда ишлатилади. Таркибидаги бошқа металларнинг сульфидлари миқдорига қараб, Ш. мисли, никелли, мисникелли, қўрғошинли, мисқўрғошинли турларга бўлинади. Баъзи Ш.да рух, марганец, кумуш, кальций ва бошқалар металларнинг сульфдлари ҳам бўлади. Рангли металлар (мас, мис) олиш учун Ш. конвертерца қайта ишланади. Бунда мис сульфидининг оксидланиш реакцияси (Си 3+1
2 У 0 =Си 0+50 )да ажралган иссиқликдан 2 2 2 2 фойдаланилади. Конвертерда Ш. эритмаси қатлами орқали сиқилган ҳаво (кислород) юборилади. Шунда олтингугурт ва темир оксидланади, олтингугурт газ кўринишида, темир эса конвертер шлаги тарзида чиқиб кетади. Олинган маҳсулот хомаки мис деб аталади. Бу усул (Ш.ни бессемерлаш) никель, қўрғошин ва бошқалар металлар ишлаб чиқаришда ҳам қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.