Şudrlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 239-b. — ziyouz.com
Şudrlar — qadimiy Hindistondagi 4 ta ijtimoiy tabaqa (varna) ning eng quyisi. «Manu qonunlari»da aytilişiça, Ş.ning asosiy burçi «qayta tuğilganlar» deb ataladigan yuqori varna vakillari (brahman, kşatriy, vayşi)ga xizmat qilişdan iborat bölgan. Ş. ning deyarli haqhuquqi bölmagan. Ular hindularning muqaddas kitoblari — «Veda»larni öqişi, hatto eşitişi ham man qilingan, «qayta tuğilganlar» bilan birga ma'budlarga qurbonlik marosimlarida qatnaşiş va h.k.dan mahrum edi. Kastalar 4 ta varnadan kelib çiqqan, degan fikrni ayrim mutaxassislar xato deb biladi. Hozir Hindistonda quyi toifa vakillari «Röyxatga olingan kasta (toifa)lar» deb ataladi va ular Konstitutsiya himoyasiga olingan.
ŞUJO ul-MULK (? 1842.5.4) Afğoniston şohi (1803—09, 183942). Akasi Mahmudşohni taxtdan ağdarib hokimiyatni egallagan, lekin 1809 yil Mahmudşoh tomonidan taxtdan tuşirilgan. Ş. ulM.ning taxtni qaytarib oliş uçun qilgan bir neça bor urinişlari (şu jumladan, 1833—34 yillarda inglizlar yordamida) natijasiz tugagan. Birinçi inglizafğon uruşi davri (1838—42)da inglizlar Ş.ulM.ni afğon taxtiga ötqazganlar. Muxolifatdagi guruhlardan biriga mansub şaxs tomonidan xoin sifatida öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШУДРЛАР — қадимий Ҳиндистондаги 4 та ижтимоий табақа (варна) нинг энг қуйиси. «Ману қонунлари»да айтилишича, Ш.нинг асосий бурчи «қайта туғилганлар» деб аталадиган юқори варна вакиллари (браҳман, кшатрий, вайши)га хизмат қилишдан иборат бўлган. Ш. нинг деярли ҳақҳуқуқи бўлмаган. Улар ҳиндуларнинг муқаддас китоблари — «Веда»ларни ўқиши, ҳатто эшитиши ҳам ман қилинган, «қайта туғилганлар» билан бирга маъбудларга қурбонлик маросимларида қатнашиш ва ҳ.к.дан маҳрум эди. Касталар 4 та варнадан келиб чиққан, деган фикрни айрим мутахассислар хато деб билади. Ҳозир Ҳиндистонда қуйи тоифа вакиллари «Рўйхатга олинган каста (тоифа)лар» деб аталади ва улар Конституция ҳимоясига олинган.
ШУЖО ул-МУЛК (? 1842.5.4) Афғонистон шоҳи (1803—09, 183942). Акаси Маҳмудшоҳни тахтдан ағдариб ҳокимиятни эгаллаган, лекин 1809 йил Маҳмудшоҳ томонидан тахтдан туширилган. Ш. улМ.нинг тахтни қайтариб олиш учун қилган бир неча бор уринишлари (шу жумладан, 1833—34 йилларда инглизлар ёрдамида) натижасиз тугаган. Биринчи инглизафғон уруши даври (1838—42)да инглизлар Ш.улМ.ни афғон тахтига ўтқазганлар. Мухолифатдаги гуруҳлардан бирига мансуб шахс томонидан хоин сифатида ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.