Şuhrat

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 250–251-b. — ziyouz.com

Şuhrat (taxallusi; asl nomi Alimov Ğulom Aminjonoviç) (1918.19.4 — Toşkent — 1993.20.6) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1986). Özbekistonda xizmat körsatgan madaniyat xodimi (1978}. Transport texnikumi (1932— 33), Urta Osiyo transport injenerlari tayyorlaş instituti (1934—36) va Nizomiy nomidagi Toşkent pedagogika instituti (1936—40)da öqigan. 2-jahon uruşi qatnaşçisi (1941—43). Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasining maslahat byurosida kotib (1934—36), adabiy maslahatçi (1955—58; 1960—70), Adabiyot jamğarmasida direktor (1958), yoşlar gazetasida bölim mudiri (1945—48), «Şarq yulduzi» jur.da bölim mudiri (1948—50), mas'ul kotib (196070). Ş. 1951 yilda qatağon qilinib, qamoq lagerlarida bölgan. 1955 yilda oqlangan.

Dastlabki asari — «Mehrol» (ertakdoston, 1940). Ş. uruşdan qaytgaç, badiiy ijod bilan samarali şuğullangan va köplab şe'riy («Bizning köça», 1947; «Hayot nafasi», 1948; «Qardoşlar», 1950; «Balladalar», 1958; «Sening sevging», 1961; «Işqingda yonib», 1964; «Buyuk muhabbat», 1966; «Lirika», 1973; «Şaydo köngil», 1976; «Hali tun uzoq», 1984 va boşqalar) va nasriy («Oila», 1946; «Rustam», 1947; «Baloğat», 1958; «Bir keça fojiasi», 1976 va boşqalar) töplamlarini e'lon qilgan. 60—70-y. larda yana doston janriga qaytib, «Mardlik afsonasi» (1959), «Guldursin» (1960), «Sölmas çeçaklar», «Jamila» (1962), «Quvğindi» (1963) singari dostonlar yozgan. Asarlari nafis lirizmi, lirik qahramon ruhiy olamining yorqin ifodalanganligi, histuyğularning samimiyligi bilan ajralib turadi. Ş.ning sönggi yillarda yozgan şe'rlarida falsafiy öylar tasviri ustuvorlik qiladi; lirik qahramoni endi özining histuyğulari bilan emas, balki bir kam dunyoning siru sinoatlarini anglay boşlagan kişi sifatida, hayot va abadiyat, tabiat va jamiyat, ötmiş, hoz. davr va kelajak haqida muşohada yurituvçi inson sifatida namoyon böladi.

Ş.ning 2-jahon uruşida iştirok etib, vayron bölgan şahar va qişloqlarni, mağlubiyat va ğalabani öz közi bilan körişi uning yirik nasrga ötib, «Şinelli yillar» (1958) romanini yozişiga turtki bergan. Ş. «Oltin zanglamas» (1965) romanida mustabid sovet tuzumi davrida inson haqhuquqlarining toptalişini özi guvoh bölgan voqealarni umumlaştirgan holda tasvirlagan, e'tiqod, vatanparvarlik, vijdon amrini har bir kişining jamiyatdagi mavqei va insoniy qadrqimmatini belgilovçi muhim ma'naviy qadriyatlar sifatida talqin etgan. Ş.ning «Jannat qidirganlar» (1968) romani «Oltin zanglamas»ning mantiqiy davomidir. Ş. bu asarida haqiqat (jannat) axtarib yaşovçi kişilarning ikki xil körinişini tasvirlaşni öz oldiga maqsad qilib qöygan. Yozuvçi umrining sönggi kunlarida isyonkor şoir Maşrab haqidagi tarixiy roman ustida işlagan, biroq asar tugallanmay qolgan.

Ş. — «Beş kunlik kuyov» (1970), «Qöşa qaringlar» (1971), «Ona qizim» (1973) va boşqalar dramalarning muallifi.

G. Geyne, A.S. Puşkin, M.Yu. Lermontov, A.Mitskeviç, T. Şevçenko, M.Voqif asarlarini, şuningdek, yapon va vyetnam, ozarbayjon şoirlarining şe'rlarini özbek tiliga tarjima qilgan. Vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2003).

As: Tanlangan asarlar, 3 j.li, T., 1969— 73; Sening sevging, T., 2003.

Ad.: Normatov U., Şuhrat, T., 1969; Adib hayotiga bir nazar [Xotiralar], T., 1998.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШУҲРАТ (тахаллуси; асл номи Алимов Ғулом Аминжонович) (1918.19.4 — Тошкент — 1993.20.6) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1986). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими (1978}. Транспорт техникуми (1932— 33), Урта Осиё транспорт инженерлари тайёрлаш институти (1934—36) ва Низомий номидаги Тошкент педагогика институти (1936—40)да ўқиган. 2-жаҳон уруши қатнашчиси (1941—43). Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг маслаҳат бюросида котиб (1934—36), адабий маслаҳатчи (1955—58; 1960—70), Адабиёт жамғармасида директор (1958), ёшлар газетасида бўлим мудири (1945—48), «Шарқ юлдузи» жур.да бўлим мудири (1948—50), масъул котиб (196070). Ш. 1951 йилда қатағон қилиниб, қамоқ лагерларида бўлган. 1955 йилда оқланган.

Дастлабки асари — «Меҳрол» (эртакдостон, 1940). Ш. урушдан қайтгач, бадиий ижод билан самарали шуғулланган ва кўплаб шеърий («Бизнинг кўча», 1947; «Ҳаёт нафаси», 1948; «Қардошлар», 1950; «Балладалар», 1958; «Сенинг севгинг», 1961; «Ишқингда ёниб», 1964; «Буюк муҳаббат», 1966; «Лирика», 1973; «Шайдо кўнгил», 1976; «Ҳали тун узоқ», 1984 ва бошқалар) ва насрий («Оила», 1946; «Рустам», 1947; «Балоғат», 1958; «Бир кеча фожиаси», 1976 ва бошқалар) тўпламларини эълон қилган. 60—70-й. ларда яна достон жанрига қайтиб, «Мардлик афсонаси» (1959), «Гулдурсин» (1960), «Сўлмас чечаклар», «Жамила» (1962), «Қувғинди» (1963) сингари достонлар ёзган. Асарлари нафис лиризми, лирик қаҳрамон руҳий оламининг ёрқин ифодаланганлиги, ҳистуйғуларнинг самимийлиги билан ажралиб туради. Ш.нинг сўнгги йилларда ёзган шеърларида фалсафий ўйлар тасвири устуворлик қилади; лирик қаҳрамони энди ўзининг ҳистуйғулари билан эмас, балки бир кам дунёнинг сиру синоатларини англай бошлаган киши сифатида, ҳаёт ва абадият, табиат ва жамият, ўтмиш, ҳоз. давр ва келажак ҳақида мушоҳада юритувчи инсон сифатида намоён бўлади.

Ш.нинг 2-жаҳон урушида иштирок этиб, вайрон бўлган шаҳар ва қишлоқларни, мағлубият ва ғалабани ўз кўзи билан кўриши унинг йирик насрга ўтиб, «Шинелли йиллар» (1958) романини ёзишига туртки берган. Ш. «Олтин зангламас» (1965) романида мустабид совет тузуми даврида инсон ҳақҳуқуқларининг топталишини ўзи гувоҳ бўлган воқеаларни умумлаштирган ҳолда тасвирлаган, эътиқод, ватанпарварлик, виждон амрини ҳар бир кишининг жамиятдаги мавқеи ва инсоний қадрқимматини белгиловчи муҳим маънавий қадриятлар сифатида талқин этган. Ш.нинг «Жаннат қидирганлар» (1968) романи «Олтин зангламас»нинг мантиқий давомидир. Ш. бу асарида ҳақиқат (жаннат) ахтариб яшовчи кишиларнинг икки хил кўринишини тасвирлашни ўз олдига мақсад қилиб қўйган. Ёзувчи умрининг сўнгги кунларида исёнкор шоир Машраб ҳақидаги тарихий роман устида ишлаган, бироқ асар тугалланмай қолган.

Ш. — «Беш кунлик куёв» (1970), «Қўша қаринглар» (1971), «Она қизим» (1973) ва бошқалар драмаларнинг муаллифи.

Г. Гейне, А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, А.Мицкевич, Т. Шевченко, М.Воқиф асарларини, шунингдек, япон ва вьетнам, озарбайжон шоирларининг шеърларини ўзбек тилига таржима қилган. Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2003).

Ас: Танланган асарлар, 3 ж.ли, Т., 1969— 73; Сенинг севгинг, Т., 2003.

Ад.: Норматов У., Шуҳрат, Т., 1969; Адиб ҳаётига бир назар [Хотиралар], Т., 1998.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.