Şukrullo
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 239–240-b. — ziyouz.com
Şukrullo (ismi va taxallusi; familiyasi Yusupov) (1921.2.9, Toşkent) — Özbekiston xalqşoiri (1981). Özbekistonda xizmat körsatgan madaniyat xodimi (1977). Pedagogika bilim yurti (1935—38) va Nizomiy nomidagi Toşkent pedagogika intini tugatgan (1944), 1938 yil Qoraqalpoğistonda, 1939—45 yillarda Toşkentda öqituvçilik qilgan. Keyin Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasida maslahatçi (1945—49), Özbekiston davlat naşriyotida muharrir (1945—51; 1955—65). 1951 yilda millatçilik va sovetlarga qarşi tarğibotda ayblanib, 25 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, Stalin vafotidan keyin ozod etilgan (1955).
Ilk şe'rlar töplami — «Birinçi daftar» (1949). Şundan keyin uning «Qalb qöşiqlari» (1949), «Hayot ilhomlari» (1959), «Umrim boriça» (1960), «Inson va yaxşilik» (1961), «Inson — inson uçun» (1964), «Zarralar» (1973), «Suyançiq» (1977), «Yaşagim keladi» (1978), «Sening baxting» (1988), «Tökilgan dardlarim» (2001) kabi şe'riy töplamlari e'lon qilingan. Ş. lirik şe'rlarida sevgi va vafo, mehr va oqibat singari insoniy qadriyatlarni uluglab, kitobxonda yalqovlik, loqaydlik, kalondimoğlik, hasadgöylik, ğarazgöylik kabi illatlarga nisbatan nafrat tuyğusini uyğotişga intilgan. Lirik qahramonning ruhiy olamida keçgan va keçayotgan evrilişlarni inson va jamiyat, inson va tabiat örtasidagi uzviy aloqani tasvirlaş orqali körsatib bergan.
Ş. «Çollar» (1948), «Rossiya» (1956), «Ikki qoya» (1964), «26tong otari» (1966), «Gul va otaş» (1972), «Köngil çiroği» (1975), «Asr bahsi» (1985) va boşqalar dostonlarini yozgan. Ş.ning bolalarga bağişlangan şe'r va ertaklari «Bahor sovğasi» (1962), «Yulduzlar» (1964) şe'riy töplamlaridan örin olgan. «Xatarli yöl» (1962), «Tabassum öğrilari» (1964), «Töydan keyin tomoşa» (1980), «Öğrini qaroqçi urdi» (1982), ustoz yozuvçilarning ijodi tajribalari töğrisida bahs yurituvçi «Javohirlar sandiği» (1983) essesi, qatağon davri dahşatlari haqidagi «Kafansiz kömilganlar» (1989) avtobiografik qissasi, «Qasosli dunyo» (1994) publitsistik maqolalar töplami, Ubaydulla Xöjayev töğrisidagi «Tirik ruhlar» (1999) roman-xronikasi muallifi.
Ş. Karlo Gotssining «Baxtiyor gadolar» pyesasi, Ş. Petyofi, T.Şevçenko, Q.Quliyev va boşqalar şoirlarning şe'rlarini özbek tiliga tarjima qilgan. Uning asarlari rus, arab, turk, ozarbayjon, qoraqalpoq, qozoq, qirğiz tillarida naşr etilgan. Alişer Navoiy nomidagi Özbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1994). «Döstlik» (1994) va «Elyurt hurmati» (1999) ordenlari bilan mukofotlangan.
As: Tanlangan asarlar, 2 j.li, T., 1973— 74; Öğrini qaroqçi urdi (pyesalar), T., 1995; Tirik ruhlar, T., 1999; Tökilgan dardlarim, T., 2001; Oğir yillar quvonçi, T., 2003.
As: Rahimjonov N., Şoir va davr, T., 1983; Umrboqiylik. Şukrullo ijodining turfa qirralari, T., 2001.
Naim Karimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШУКРУЛЛО (исми ва тахаллуси; фамилияси Юсупов) (1921.2.9, Тошкент) — Ўзбекистон халқшоири (1981). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими (1977). Педагогика билим юрти (1935—38) ва Низомий номидаги Тошкент педагогика интини тугатган (1944), 1938 йил Қорақалпоғистонда, 1939—45 йилларда Тошкентда ўқитувчилик қилган. Кейин Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида маслаҳатчи (1945—49), Ўзбекистон давлат нашриётида муҳаррир (1945—51; 1955—65). 1951 йилда миллатчилик ва советларга қарши тарғиботда айбланиб, 25 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган, Сталин вафотидан кейин озод этилган (1955).
Илк шеърлар тўплами — «Биринчи дафтар» (1949). Шундан кейин унинг «Қалб қўшиқлари» (1949), «Ҳаёт илҳомлари» (1959), «Умрим борича» (1960), «Инсон ва яхшилик» (1961), «Инсон — инсон учун» (1964), «Зарралар» (1973), «Суянчиқ» (1977), «Яшагим келади» (1978), «Сенинг бахтинг» (1988), «Тўкилган дардларим» (2001) каби шеърий тўпламлари эълон қилинган. Ш. лирик шеърларида севги ва вафо, меҳр ва оқибат сингари инсоний қадриятларни улуглаб, китобхонда ялқовлик, лоқайдлик, калондимоғлик, ҳасадгўйлик, ғаразгўйлик каби иллатларга нисбатан нафрат туйғусини уйғотишга интилган. Лирик қаҳрамоннинг руҳий оламида кечган ва кечаётган эврилишларни инсон ва жамият, инсон ва табиат ўртасидаги узвий алоқани тасвирлаш орқали кўрсатиб берган.
Ш. «Чоллар» (1948), «Россия» (1956), «Икки қоя» (1964), «26тонг отари» (1966), «Гул ва оташ» (1972), «Кўнгил чироғи» (1975), «Аср баҳси» (1985) ва бошқалар достонларини ёзган. Ш.нинг болаларга бағишланган шеър ва эртаклари «Баҳор совғаси» (1962), «Юлдузлар» (1964) шеърий тўпламларидан ўрин олган. «Хатарли йўл» (1962), «Табассум ўғрилари» (1964), «Тўйдан кейин томоша» (1980), «Ўғрини қароқчи урди» (1982), устоз ёзувчиларнинг ижоди тажрибалари тўғрисида баҳс юритувчи «Жавоҳирлар сандиғи» (1983) эссеси, қатағон даври даҳшатлари ҳақидаги «Кафансиз кўмилганлар» (1989) автобиографик қиссаси, «Қасосли дунё» (1994) публицистик мақолалар тўплами, Убайдулла Хўжаев тўғрисидаги «Тирик руҳлар» (1999) роман-хроникаси муаллифи.
Ш. Карло Гоццининг «Бахтиёр гадолар» пьесаси, Ш. Петёфи, Т.Шевченко, Қ.Қулиев ва бошқалар шоирларнинг шеърларини ўзбек тилига таржима қилган. Унинг асарлари рус, араб, турк, озарбайжон, қорақалпоқ, қозоқ, қирғиз тилларида нашр этилган. Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Республикаси Давлат мукофоти лауреати (1994). «Дўстлик» (1994) ва «Элюрт ҳурмати» (1999) орденлари билан мукофотланган.
Ас: Танланган асарлар, 2 ж.ли, Т., 1973— 74; Ўғрини қароқчи урди (пьесалар), Т., 1995; Тирик руҳлар, Т., 1999; Тўкилган дардларим, Т., 2001; Оғир йиллар қувончи, Т., 2003.
Ас: Раҳимжонов Н., Шоир ва давр, Т., 1983; Умрбоқийлик. Шукрулло ижодининг турфа қирралари, Т., 2001.
Наим Каримов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.