Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Şukur Burhonov

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 733–734-b. — ziyouz.com

    Burhonov Şukur (1910.15.9 Toşkent — 1987.14.8) — Uzbekiston xalq artisti (1940). 1928 y.dan Hamza teatrida işlagan. 30-y.lar köproq öz zamondoşlari rollarini ijro etdi: Hamza asarlaridagi Ğofir («Boy ila xizmatçi»), Odilbek («Xolisxon») obrazlarida aktyorning yangi qirralari oçildi. Uruş yillari Oleko Dundiç («Oleko Dundiç»), Battol («Muqanna»), Jaloliddin («Jaloliddin Manguberdi»), uruşdan keyin general Sobir Rahimov («General Rahimov»), Maksimov («Dengizçilar uçun») kabi rollarni öynadi. Keyinçalik romantik aktyor, fojiaviy rollarning mohir ustasi sifatida şuhrat qozonib, çuqur falsafiy mazmunga ega bölgan obrazlar yaratdi: Hamlet, Romeo, Brut («Hamlet», «Romeo va Julyetta», «Yuliy Sezar»), Voynitskiy («Vanya toğa»), Mirzo Uluğbek («Mirzo Uluğbek»), şoh Edip («Şoh Edip»), Sulaymon ota («Qiyomat qarz») va b. ğoyaviy, psixologik va plastik jihatdan tölaqonli, romantik hissiyoti, kötarinkiligi b-n ajralib turadigan monumental fojiaviy rollardir. Ayniqsa Şoh Edip roli b-n B. sahnada katta iz qoldirdi. Undagi taşviş, dard, iztirob, tuğyon sahnamasahna kuçayib boradi. Aktyor bunday kuçli dramatizmga, fojiaviylikka içki keçinmalar, bosiq harakatlar, xilmaxil ma'nolarni anglatuvçi boqişlar va kuzatişlar, öziga xos dardli va musiqaviy nutqtufayli erişdi. Edip rolida aktyorlik san'atidagi intellektuallik, emotsionallik, romantik jöşqinlikni bir-biriga payvand qilib, ilohiy va azaliy qismatlarni faol inkor etuvçi, jamiyat faravonligi va insoniy fazilatlar uçun kuraşuvçi buyuk inson obrazini yaratdi. Hamlet obrazida esa qaynoq qalbli, jöşqin, qudratli inson sifatidagi fazilatlarni mohirona talqin etdi. B. ijodi ijtimoiy, falsafiy va ğoyaviy mazmunga töla, ufqi keng, köp qirrali. U romantik, fojiaviy dramatik, lirik xarakterdagi va hatto satirik rollarning mohir ijroçisi. Aktyor qanday rol öynamasin inson takdiri va uning ijtimoiy muhit b-n munosabatini haqqoniy tasvirlaşga erişdi.

    B. uzbek kino san'ati taraqqiyotiga ham katta hissa qöşdi. U yaratgan Qorabotir («Tohir va Zuhra»), Ğofir («Boy ila xizmatçi»), Şoh Kalin («Ilya Muromets»), Qalandarov («Sinçalak»), Mirzo Uluğbek («Uluğbek yulduzi»), Matniyoz («Uzoqyaqin yillar»), Husan ota («Bardoş») kabi rollari rangbarangligi, ijro mahorati, obraz talqinining mukammalligi b-n jahon kino san'atida yuqori baholangan. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureata (1965).

    Ad.: Olidor O., Şukur Burxanov, M., 1952;Teşabayev Dj., Geroykrupnim planom, T., 1972; Rahmonov M., Silmilşteyn T., Şukur Burhonov, T., 1974.

    Mamajon Rahmonov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БУРҲОНОВ Шукур (1910.15.9 Тошкент — 1987.14.8) — Узбекистон халқ артисти (1940). 1928 й.дан Ҳамза театрида ишлаган. 30-й.лар кўпроқ ўз замондошлари ролларини ижро этди: Ҳамза асарларидаги Ғофир («Бой ила хизматчи»), Одилбек («Холисхон») образларида актёрнинг янги қирралари очилди. Уруш йиллари Олеко Дундич («Олеко Дундич»), Баттол («Муқанна»), Жалолиддин («Жалолиддин Мангуберди»), урушдан кейин генерал Собир Раҳимов («Генерал Раҳимов»), Максимов («Денгизчилар учун») каби ролларни ўйнади. Кейинчалик романтик актёр, фожиавий ролларнинг моҳир устаси сифатида шуҳрат қозониб, чуқур фалсафий мазмунга эга бўлган образлар яратди: Ҳамлет, Ромео, Брут («Ҳамлет», «Ромео ва Жульетта», «Юлий Цезарь»), Войницкий («Ваня тоға»), Мирзо Улуғбек («Мирзо Улуғбек»), шоҳ Эдип («Шоҳ Эдип»), Сулаймон ота («Қиёмат қарз») ва б. ғоявий, психологик ва пластик жиҳатдан тўлақонли, романтик ҳиссиёти, кўтаринкилиги б-н ажралиб турадиган монументал фожиавий роллардир. Айниқса Шоҳ Эдип роли б-н Б. саҳнада катта из қолдирди. Ундаги ташвиш, дард, изтироб, туғён саҳнамасаҳна кучайиб боради. Актёр бундай кучли драматизмга, фожиавийликка ички кечинмалар, босиқ ҳаракатлар, хилмахил маъноларни англатувчи боқишлар ва кузатишлар, ўзига хос дардли ва мусиқавий нутқтуфайли эришди. Эдип ролида актёрлик санъатидаги интеллектуаллик, эмоционаллик, романтик жўшқинликни бир-бирига пайванд қилиб, илоҳий ва азалий қисматларни фаол инкор этувчи, жамият фаравонлиги ва инсоний фазилатлар учун курашувчи буюк инсон образини яратди. Ҳамлет образида эса қайноқ қалбли, жўшқин, қудратли инсон сифатидаги фазилатларни моҳирона талқин этди. Б. ижоди ижтимоий, фалсафий ва ғоявий мазмунга тўла, уфқи кенг, кўп қиррали. У романтик, фожиавий драматик, лирик характердаги ва ҳатто сатирик ролларнинг моҳир ижрочиси. Актёр қандай роль ўйнамасин инсон такдири ва унинг ижтимоий муҳит б-н муносабатини ҳаққоний тасвирлашга эришди.

    Б. узбек кино санъати тараққиётига ҳам катта ҳисса қўшди. У яратган Қоработир («Тоҳир ва Зуҳра»), Ғофир («Бой ила хизматчи»), Шоҳ Калин («Илья Муромец»), Қаландаров («Синчалак»), Мирзо Улуғбек («Улуғбек юлдузи»), Матниёз («Узоқяқин йиллар»), Ҳусан ота («Бардош») каби роллари рангбаранглиги, ижро маҳорати, образ талқинининг мукаммаллиги б-н жаҳон кино санъатида юқори баҳоланган. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреата (1965).

    Ад.: Олидор О., Шукур Бурханов, М., 1952;Тешабаев Дж., Геройкрупным планом, Т., 1972; Раҳмонов М., Сильмильштейн Т., Шукур Бурҳонов, Т., 1974.

    Мамажон Раҳмонов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.