Şumğiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Şumğiya ŞUMĞIYA, şumgiyoh — şumğiyadoşlar oilasiga mansub bir yoki köp yillik xlorofillsiz tekinxör ösimliklar turkumi. Mö'tadil va subtropik mintaqalarda 150 dan ortiq turi tarqalgan. Örta Osiyoda 7 dan ortiq turi — kungaboqar Ş.si, serşox Ş., karam Ş.si, misr Ş.si va boşqalar sabzavot va poliz ekinlari, kungaboqar, kartoşka, pomidor va boşqalar ekinlar dalalarida ösadi. Poyasi oçqönğir, sariqpuşti yoki kökimtir etli, böyi 50 sm gaça. Ildizi kalta etli töqima (gaustoriy) ga aylangan. Gullari rövaksimon töpgulga yiğilgan, çetdan çanglanadi, mevasi köp uruğli kösakça. Şamol va suv orqali tarqalib, 15 yildan keyin ham unib çiqişi mumkin. Har bir turi bir xil ösimlik turida tekinxörlik qiladi. Poliz ekinlari, kungaboqar, pomidor, tamaki va boşqalar ösimliklarga katta zarar yetkazadi. Ş. ösimliklar ildiziga sörğiçlari bilan yopişib oladi va undan suv, oziq moddadarni söradi. Natijada ösimlik kuçsizlanadi, mevasining ta'mi yomonlaşadi, hosiddorlik 50—70% ga kamayadi yoki ösimlik nrbud böladi. Kuraş çoralari: Ş. uruği pişmasdan oldin ötab taşlanadi, gerbitsidlar sepiladi, biologik kuraş usulida liçinkasi Ş. uruği bilan oziklanadigan fitomiza paşşasidan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШУМҒИЯ, шумгиёҳ — шумғиядошлар оиласига мансуб бир ёки кўп йиллик хлорофиллсиз текинхўр ўсимликлар туркуми. Мўътадил ва субтропик минтақаларда 150 дан ортиқ тури тарқалган. Ўрта Осиёда 7 дан ортиқ тури — кунгабоқар Ш.си, сершох Ш., карам Ш.си, миср Ш.си ва бошқалар сабзавот ва полиз экинлари, кунгабоқар, картошка, помидор ва бошқалар экинлар далаларида ўсади. Пояси очқўнғир, сариқпушти ёки кўкимтир этли, бўйи 50 см гача. Илдизи калта этли тўқима (гаусторий) га айланган. Гуллари рўваксимон тўпгулга йиғилган, четдан чангланади, меваси кўп уруғли кўсакча. Шамол ва сув орқали тарқалиб, 15 йилдан кейин ҳам униб чиқиши мумкин. Ҳар бир тури бир хил ўсимлик турида текинхўрлик қилади. Полиз экинлари, кунгабоқар, помидор, тамаки ва бошқалар ўсимликларга катта зарар етказади. Ш. ўсимликлар илдизига сўрғичлари билан ёпишиб олади ва ундан сув, озиқ моддадарни сўради. Натижада ўсимлик кучсизланади, мевасининг таъми ёмонлашади, ҳосиддорлик 50—70% га камаяди ёки ўсимлик нрбуд бўлади. Кураш чоралари: Ш. уруғи пишмасдан олдин ўтаб ташланади, гербицидлар сепилади, биологик кураш усулида личинкаси Ш. уруғи билан озикланадиган фитомиза пашшасидан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.