Şuturkat
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249-b. — ziyouz.com
Şuturkat ŞUTURKAT, Uşturkat Çoç (Toşkent) viloyati hududida qad kötargan örta asrlar (6—8, 9—13-asrlar boşlari)ga mansub savdo şahri xarobalari va arxeologiya yodgorligi. Ş. xarobalari Eski Toşkentda Çirçiq daryosining öng sohilida «Paxta» t.y. bekati yaqinida yastangan. Maydoni ilk örta (6—8) asrlarda taxm. 20 ga, 9— 13-asr boşlarida esa qariyb 200 ga ga teng bölgan. Xarobaning bir qismini Çirçiq daryosi va Kurkulduk suvi yuvib ketgan. Ş. yodgorligi 1934 yilda G.V. Grigoryev tomonidan örganilgan.
Ş. toponimi «Tuyadek katta», «Tuya karvoni çökadigan ulkan şahar» ma'nolarini anglatgan. 10-asr arab geografi Ibn Havqalning yozişiça, Ş. Şoş viloyatida uning poytaxti Binkatdan keyin 3-örinni egallagan. Ayrim ma'lumotlarga qaraganda uning xarobalari Çirçiq daryosining öng sohilida daryo keçuvidan yuqoriroqda joylaşgan. Uning hududi sohil böylab qariyb 8 çaqirim (1 çaqirim — 1,06 km) ğarbga, daşt tomon 2—3 çaqirimga çözilgan. Muqaddasiyning ta'riflaşiça, şahar istehkomli bölib, unda usti tim şaklida yopilgan bozori bölgan. Ş. bilan Binkat oraliği bir kunlik yöl bölib, bu oraliğda Danfağon — 2 farsax, Bonukat (Xudaynkat) — 3 farsax, Bonukatdan Binkatgaça — 2 farsax, şu masofada Zaldikat kabi şaharlar örin olgan. Ş.dan quyiroqda esa Jinojjat (Çinoçkat) şahri qad kötargan. Suğd va Çoç karvon yöli ustida barpo etilgan Ş. bu 2 mintaqalararo savdoda karvonlar töxtaladigan yirik savdo maskani sifatida muhim ahamiyatga ega tuyakaşlar şahri hisoblangan.
Unda köplab sopol, şişa idişlar, pişiqğiştlar (aksariyati 10—12-asrlarga mansub) va boşqalar buyumlar topilgan.
Abdulahad Muhammadjonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШУТУРКАТ, Уштуркат Чоч (Тошкент) вилояти ҳудудида қад кўтарган ўрта асрлар (6—8, 9—13-асрлар бошлари)га мансуб савдо шаҳри харобалари ва археология ёдгорлиги. Ш. харобалари Эски Тошкентда Чирчиқ дарёсининг ўнг соҳилида «Пахта» т.й. бекати яқинида ястанган. Майдони илк ўрта (6—8) асрларда тахм. 20 га, 9— 13-аср бошларида эса қарийб 200 га га тенг бўлган. Харобанинг бир қисмини Чирчиқ дарёси ва Куркулдук суви ювиб кетган. Ш. ёдгорлиги 1934 йилда Г.В. Григорьев томонидан ўрганилган.
Ш. топоними «Туядек катта», «Туя карвони чўкадиган улкан шаҳар» маъноларини англатган. 10-аср араб географи Ибн Ҳавқалнинг ёзишича, Ш. Шош вилоятида унинг пойтахти Бинкатдан кейин 3-ўринни эгаллаган. Айрим маълумотларга қараганда унинг харобалари Чирчиқ дарёсининг ўнг соҳилида дарё кечувидан юқорироқда жойлашган. Унинг ҳудуди соҳил бўйлаб қарийб 8 чақирим (1 чақирим — 1,06 км) ғарбга, дашт томон 2—3 чақиримга чўзилган. Муқаддасийнинг таърифлашича, шаҳар истеҳкомли бўлиб, унда усти тим шаклида ёпилган бозори бўлган. Ш. билан Бинкат оралиғи бир кунлик йўл бўлиб, бу оралиғда Данфағон — 2 фарсах, Бонукат (Худайнкат) — 3 фарсах, Бонукатдан Бинкатгача — 2 фарсах, шу масофада Залдикат каби шаҳарлар ўрин олган. Ш.дан қуйироқда эса Жиножжат (Чиночкат) шаҳри қад кўтарган. Суғд ва Чоч карвон йўли устида барпо этилган Ш. бу 2 минтақалараро савдода карвонлар тўхталадиган йирик савдо маскани сифатида муҳим аҳамиятга эга туякашлар шаҳри ҳисобланган.
Унда кўплаб сопол, шиша идишлар, пишиқғиштлар (аксарияти 10—12-асрларга мансуб) ва бошқалар буюмлар топилган.
Абдулаҳад Муҳаммаджонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.