Şuursizlik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com
Şuursizlik (huquqda) — aybdorni jinoiy mas'uliyatdan xalos qiladigan ruhiy holat. Ruhiy kasalligi yoki akli zaifligi sababli öz harakatlarining mohiyatini tuşunmaydigan va özini boşqara olmaydigan fuqaroni sud muomalaga layoqatsiz deb topişi mumkin. Bunday şaxs saylaş va saylaniş huquqiga ega emas (Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 117-modda). U jiddiy huquqlardan mahrum bölmasada, ularni özi amalga oşirolmaydi (Özbekiston Respublikasi FK, 30-modda). Qonunda körsatilgan ijtimoiy xavfli qilmişni Ş. holatida sodir qilgan şaxs surunkali ruhiy kasalligi, ruhiy holati vaqtinça buzilganligi, aqli zaifligi yoki ruhiy kasalligi bois javobgarlikka tortilmaydi (Özbekiston Respublikasi JK, 18-modda; Özbekiston Respublikasi MJK, 20-modda). Mastlik holati hamda giyohvandlik vositalaridan va odamning aqlirodasiga salbiy ta'sir etuvçi turli moddalardan kayflaniş holati III. deb hisoblanmaydi va jinoiy javobgarlikdan ozod qiliş uçun asos bölmaydi (Özbekiston Respublikasi JK, 19-modda).
Ş. holatida ijtimoiy xavfli harakat (harakatsizlik) sodir etgan, şuningdek, jinoyat işi böyiça hukm çiqarulgunga qadar Ş. holatiga duçor bölganlarga jazo çoralari qöllanilmaydi. Sud ajrimi asosida davolaş uçun ularga nisbatan tibbiy yösindagi majburlov çoralari belgilanişi mumkin (Özbekiston Respublikasi JK, 67, 9196-moddalar; JPK, 565—581 moddalar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШУУРСИЗЛИК (ҳуқуқда) — айбдорни жиноий масъулиятдан халос қиладиган руҳий ҳолат. Руҳий касаллиги ёки акли заифлиги сабабли ўз ҳаракатларининг моҳиятини тушунмайдиган ва ўзини бошқара олмайдиган фуқарони суд муомалага лаёқатсиз деб топиши мумкин. Бундай шахс сайлаш ва сайланиш ҳуқуқига эга эмас (Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, 117-модда). У жиддий ҳуқуқлардан маҳрум бўлмасада, уларни ўзи амалга оширолмайди (Ўзбекистон Республикаси ФК, 30-модда). Қонунда кўрсатилган ижтимоий хавфли қилмишни Ш. ҳолатида содир қилган шахс сурункали руҳий касаллиги, руҳий ҳолати вақтинча бузилганлиги, ақли заифлиги ёки руҳий касаллиги боис жавобгарликка тортилмайди (Ўзбекистон Республикаси ЖК, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси МЖК, 20-модда). Мастлик ҳолати ҳамда гиёҳвандлик воситаларидан ва одамнинг ақлиродасига салбий таъсир этувчи турли моддалардан кайфланиш ҳолати III. деб ҳисобланмайди ва жиноий жавобгарликдан озод қилиш учун асос бўлмайди (Ўзбекистон Республикаси ЖК, 19-модда).
Ш. ҳолатида ижтимоий хавфли ҳаракат (ҳаракатсизлик) содир этган, шунингдек, жиноят иши бўйича ҳукм чиқарулгунга қадар Ш. ҳолатига дучор бўлганларга жазо чоралари қўлланилмайди. Суд ажрими асосида даволаш учун уларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари белгиланиши мумкин (Ўзбекистон Республикаси ЖК, 67, 9196-моддалар; ЖПК, 565—581 моддалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.