Siborgiy
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69–70-b. — ziyouz.com
Siborgiy (lot. 81ogyo1it), §§ — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub sun'iy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 106. Barqaror izotoplari yöq, massa soni 259-261, 263, 265, 266 ga teng bölgan 6 ta izotopi ma'lum. Eng uzoq mavjud böluvçi nuklidi 2655§ (T,, =21 sek,
2 a-nurlanuvçi). Oksidlaniş darajasi +4 va +6; baholangan ma'lumotlarga köra 5§4+ ionning radiusi 0.086 nm. Oğirlik miqdorida olinmagan, uning xos-salari örganilmagan. Kimyoviy xossalariga köra (nazariy hisoblar) S. XV va Mo ning analogi bölişi kerak. 5§°/5§4~ ning standart elektrod potensiali 0,6 V (hisob-kitoblarga köra). S. izotoplari R, SĞ yoki St ni 54Sg, 'Yu yoki 22№ ionlari bilan siklotronda nurlantiriş (bombardirovka qiliş) yöli bilan sintez qilinadi. Ilk bor S (2635yo)ni 1974 y.da amerikalik fizik va radiokimyogar G.Siborg öz xodimlari bilan birgalikda sintez qilgan. Deyarli bir vaqtda rus fizigi va kimyogari G.N.Flyorov xodimlari bilan birgalikda 207R va 2(18R nişonlarini 54Sg ning tezkor ionlari bilan nurlantirib olgan. 1997 y.da elementni IYUPAK siborgiy (G.Siborg şarafiga) deb tasdiqladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИБОРГИЙ (лот. 81Ьогё1ит), §§ — Менделеев даврий системасининг VI гуруҳига мансуб сунъий радиоактив кимёвий элемент. Тартиб рақами 106. Барқарор изотоплари йўқ, масса сони 259-261, 263, 265, 266 га тенг бўлган 6 та изотопи маълум. Энг узоқ мавжуд бўлувчи нуклиди 2655§ (Т,, =21 сек,
2 а-нурланувчи). Оксидланиш даражаси +4 ва +6; баҳоланган маълумотларга кўра 5§4+ ионнинг радиуси 0.086 нм. Оғирлик миқдорида олинмаган, унинг хос-салари ўрганилмаган. Кимёвий хоссаларига кўра (назарий ҳисоблар) С. XV ва Мо нинг аналоги бўлиши керак. 5§°/5§4~ нинг стандарт электрод потенциали 0,6 В (ҳисоб-китобларга кўра). С. изотоплари РЬ, СҒ ёки Ст ни 54Сг, ‘Ю ёки 22№ ионлари билан циклотронда нурлантириш (бомбардировка қилиш) йўли билан синтез қилинади. Илк бор С (2635ё)ни 1974 й.да америкалик физик ва радиокимёгар Г.Сиборг ўз ходимлари билан биргаликда синтез қилган. Деярли бир вақтда рус физиги ва кимёгари Г.Н.Флёров ходимлари билан биргаликда 207РЬ ва 2(18РЬ нишонларини 54Сг нинг тезкор ионлари билан нурлантириб олган. 1997 й.да элементни ИЮПАК сиборгий (Г.Сиборг шарафига) деб тасдиқлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.