Sifatlaş
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 431-b. — ziyouz.com
Sifatlaş SIFATLAŞ, epitet — stilistika va poetika termini; antik davrdan ma'lum badiiytasviriy vositalardan. Narsa va xrdisalarga, tuşunça va h.k.ga xos xususiyatlarni obrazli tavsiflaş. Aksariyat sifat, şuningdek, raviş, ot, son, fe'l vositasida ifodalanadi (mas, zar döppi, qutluğ kun, hovliqib gapirdi kabi). S. gapni, iborani şunçaki bez*aş vositasi emas, balki u mazmun b-n aloqador bölib, nutqning mantiqiy, psixologik, lingvistik, adabiy va b. jihatlarida namoyon böladi. Predmetni uning boşqa turlaridan ajratib körsatuvçi («murğak şe'r» kabi) oddiy mantiqiy ta'rifdan farq qilib, S. predmetning yo bironbir xususiyatini ajratib körsatadi («çetan arava») yoki istiorali epitet sifatida unga boşqa bir predmetga xos xususiyatni köçiradi («kumuş qiş», «zumrad bahor», «uçqur ot» kabi). Xalq ogzaki poetik ijodida sodda va doimiy Slar köp qöllaniladi («pahlavon yigit», «çöri qiz», «uçar gilam» kabi). Şarq va, jumladan, özbek mumtoz adabiyotida ham ayrim Slar («bodomkrvoq», «pistadahan», «sarvqomat» kabi) köp takrorlanib, doimo uçraşi oqibatida qöşma sifatlarga — murakkab Slarga aylanib ketgan («bodomqovoq qiz», «sarvqomat juvon» kabi). Adabiy-tarixiy taraqqiyotning har bir bosqiçiga xos Slar böladi. Slar tizimida muayyan adabiy davrning, yönalişning, yozuvçining uslubi öz aksini topadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИФАТЛАШ, эпитет — стилистика ва поэтика термини; антик даврдан маълум бадиийтасвирий воситалардан. Нарса ва хрдисаларга, тушунча ва ҳ.к.га хос хусусиятларни образли тавсифлаш. Аксарият сифат, шунингдек, равиш, от, сон, феъл воситасида ифодаланади (мас, зар дўппи, қутлуғ кун, ҳовлиқиб гапирди каби). С. гапни, иборани шунчаки без*аш воситаси эмас, балки у мазмун б-н алоқадор бўлиб, нутқнинг мантиқий, психологик, лингвистик, адабий ва б. жиҳатларида намоён бўлади. Предметни унинг бошқа турларидан ажратиб кўрсатувчи («мурғак шеър» каби) оддий мантиқий таърифдан фарқ қилиб, С. предметнинг ё биронбир хусусиятини ажратиб кўрсатади («четан арава») ёки истиорали эпитет сифатида унга бошқа бир предметга хос хусусиятни кўчиради («кумуш қиш», «зумрад баҳор», «учқур от» каби). Халқ огзаки поэтик ижодида содда ва доимий Слар кўп қўлланилади («паҳлавон йигит», «чўри қиз», «учар гилам» каби). Шарқ ва, жумладан, ўзбек мумтоз адабиётида ҳам айрим Слар («бодомкрвоқ», «пистадаҳан», «сарвқомат» каби) кўп такрорланиб, доимо учраши оқибатида қўшма сифатларга — мураккаб Сларга айланиб кетган («бодомқовоқ қиз», «сарвқомат жувон» каби). Адабий-тарихий тараққиётнинг ҳар бир босқичига хос Слар бўлади. Слар тизимида муайян адабий даврнинг, йўналишнинг, ёзувчининг услуби ўз аксини топади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.