Sikadalar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17-b. — ziyouz.com
Sikadalar SIKADALAR, jizildoqlar, saratonlar (Cicadinea) — tengqanotlilar turkumiga mansub haşarotlarning kenja turkumi. 17 ming turi ma'lum. S. juda serharakat haşarot. Tanasining uz. 25—50 mm. Boşi kökrak qismiga harakatsiz birikkan. Murakkab közlaridan boşqa yana 2—3 ta oddiy közi ham bor. Qanotlari bir-biriga binoning stropil tomisimon taxlanib yopiladi, oldingi juft qanotlari orqa qanotlarga nisbatan qalinroq. Möylovi va panjasi uç böğimli. Liçinkalik davri 5 yoşdan iborat; tuproqda yaşab, ösimlik ildizlari b-n oziqlanadi. Köpçilik turlari bir yidda 1—2 avlod beradi. Rivojlaniş sikli 4 y. (ğöza S,), ba'zilariniki 17 y. (kuylovçi S.) davom etadi. Daraxt, buta va b. ösimliklarga barg şirasini sörib zarar keltiradi. Ayrim turlari ösimlik poyasiga tuxum qöyiş davrida uning ötkazuvçi naylarini şikastlaydi. Natijada ösimlikning ayrim qismlari nobud böladi. S.ning köp turlari har xil virusli kasalliklarni tarqatişi mumkin. 10 dan ortiq turi ğözaga zarar yetkazadi. Ayniqsa, sariq jizildoq va b. xavfli.
Kuraş çoralari: zararkunanda yaşaydigan joy (yantoqzor, qizilmiya çakalaklari)ni yöq qiliş, ekinlarga insektitsidlar b-n işlov beriş. Ad.: Nasekomiye Uzbekistana, T., 1993.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИКАДАЛАР, жизилдоқлар, саратонлар (Cicadinea) — тенгқанотлилар туркумига мансуб ҳашаротларнинг кенжа туркуми. 17 минг тури маълум. Ц. жуда серҳаракат ҳашарот. Танасининг уз. 25—50 мм. Боши кўкрак қисмига ҳаракатсиз бириккан. Мураккаб кўзларидан бошқа яна 2—3 та оддий кўзи ҳам бор. Қанотлари бир-бирига бинонинг стропил томисимон тахланиб ёпилади, олдинги жуфт қанотлари орқа қанотларга нисбатан қалинроқ. Мўйлови ва панжаси уч бўғимли. Личинкалик даври 5 ёшдан иборат; тупроқда яшаб, ўсимлик илдизлари б-н озиқланади. Кўпчилик турлари бир йидда 1—2 авлод беради. Ривожланиш цикли 4 й. (ғўза Ц,), баъзилариники 17 й. (куйловчи Ц.) давом этади. Дарахт, бута ва б. ўсимликларга барг ширасини сўриб зарар келтиради. Айрим турлари ўсимлик поясига тухум қўйиш даврида унинг ўтказувчи найларини шикастлайди. Натижада ўсимликнинг айрим қисмлари нобуд бўлади. Ц.нинг кўп турлари ҳар хил вирусли касалликларни тарқатиши мумкин. 10 дан ортиқ тури ғўзага зарар етказади. Айниқса, сариқ жизилдоқ ва б. хавфли.
Кураш чоралари: зараркунанда яшайдиган жой (янтоқзор, қизилмия чакалаклари)ни йўқ қилиш, экинларга инсектицидлар б-н ишлов бериш. Ад.: Насекомые Узбекистана, Т., 1993.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.