Sikloida
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17–18-b. — ziyouz.com
Sikloida (yun. kykloeides — doira-simon) — tekislikda bir töğri çiziq böylab sirpanmay ğildirovçi aylanadagi nuqta çizadigan yassi egri çiziq. Aynala S.ning yasovçisi deb ataladi. Nuqga aylananing özida yotsa, od-diy S., aylana içida yotsa, qisqartirilgan S., aylana taşqarisida yotsa, uzaytirilgan S. hosil böladi. Mas, qordan yasalgan tepalik sirt S. şaklida bölsa, undan tez sirpanib tuşiladi. S. sirtida tebranib harakatlanayotgan oğir şarçaning tebraniş davri uning amplitudasiga boğliq bölmaydi. Bu xossadan foydalanib X. Gyuygens mayatnikli soat yasagan. S.ga doyr dastlabki tadqiqotlarni 16-a.da G. Galiley olib borgan. Keyinçalik R.Dekart, B.Paskal ham S. b-n şuğullanişgan. S. texnika va mexanizmlar nazariyasida qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИКЛОИДА (юн. kykloeides — доира-симон) — текисликда бир тўғри чизиқ бўйлаб сирпанмай ғилдировчи айланадаги нуқта чизадиган ясси эгри чизиқ. Айнала Ц.нинг ясовчиси деб аталади. Нуқга айлананинг ўзида ётса, од-дий Ц., айлана ичида ётса, қисқартирилган Ц., айлана ташқарисида ётса, узайтирилган Ц. ҳосил бўлади. Мас, қордан ясалган тепалик сирт Ц. шаклида бўлса, ундан тез сирпаниб тушилади. Ц. сиртида тебраниб ҳаракатланаётган оғир шарчанинг тебраниш даври унинг амплитудасига боғлиқ бўлмайди. Бу хоссадан фойдаланиб X. Гюйгенс маятникли соат ясаган. Ц.га дойр дастлабки тадқиқотларни 16-а.да Г. Галилей олиб борган. Кейинчалик Р.Декарт, Б.Паскаль ҳам Ц. б-н шуғулланишган. Ц. техника ва механизмлар назариясида қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.